Nie oszukujmy się – dieta bezglutenowa jest teraz modna.  Ludzie przechodzą na nią, opierając się na niewielkiej liczbie dowodów naukowych. Chcą schudnąć, zwiększyć poziom energii, a także leczyć autyzm i czuć się zdrowszym.

Czym jest celiakia?

Wystarczy nawet 50 mg glutenu, aby spowodować kłopoty u chorych na celiakię. Jest to autoimmunologiczna chorobą o genetycznym podłożu. Gluten wywołuje u nich odpowiedź immunologiczną, która uszkadza wyściółkę jelita cienkiego. Może to zakłócać wchłanianie składników odżywczych z pożywienia, wywoływać objawy niepożądane i prowadzić do osteoporozy, niedokrwistości, uszkodzenia nerwów, czy nawet bezpłodności.  Jednym z kryteriów rozpoznania celiakii jest obecność autoprzeciwciał w klasie IgA. Należą do nich przeciwciała przeciwendomyzjalne (EMA) oraz przeciwko transglutaminazie tkankowej (TG2). Uzupełnieniem jest także badanie na obecność antygenów HLA-DQ2/DQ8 lub obecność typowych zmian histopatologicznych [1-2].

Efekt nocebo

W 2011 r. profesor Peter Gibson wykazał związek między spożywaniem glutenu a występowaniem zaburzeń żołądkowo-jelitowych u pacjentów z nieceliakalną nadwrażliwością na gluten ( NCGS, non-celiac gluten sensitivity) [3]. Jednak jako skrupulatny naukowiec, Gibson postanowił powtórzyć badanie. Wykluczył wszelkie potencjalne czynniki wyzwalające objawy żołądkowo-jelitowe. Wyeliminował laktozę, niektóre środki konserwujące (benzoesany, siarczyny i azotyny), fermentujące oligo-, di- i monosacharydy oraz poliole (znane również jako FODMAP) z diety pacjentów [4]. 

Okazało się, że pacjenci zgłaszali nasilenie objawów żołądkowo jelitowych niezależnie od tego, czy ich dieta zawierała gluten, czy też nie [3]. Dane wyraźnie wskazywały na tzw. efekt nocebo. Polega on na występowaniu różnych efektów ubocznych (np. nudności, wymiotów, bólów głowy, senności, tachykardii, biegunki i in.) z powodu negatywnego nastawienia pacjenta do terapii [5].

Ku zaskoczeniu wszystkich – to nie gluten był przyczyną dolegliwości! Ich podłoże było prawdopodobnie psychologiczne. Odkrycie to doprowadziło Gibsona do wyciagnięcia zupełnie odwrotnego wniosku niż ten z 2011 roku.

Spożycie glutenu chroni przed cukrzycą

Jak wynika z badań przedstawionych przez Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne, spożywanie glutenu może wiązać się z mniejszym ryzykiem rozwoju cukrzycy typu 2. Ograniczonej konsumpcji glutenu towarzyszy tendencja do spożywania mniejszej ilości błonnika. A ten jest czynnikiem ochronnym przed rozwojem choroby. Osoby o najwyższym spożyciu glutenu miały o 13% niższe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 niż osoby o spożywające go dziennie mniej niż 4g [6].

Gluten w trosce o serce

Okazuje się także, że ilość spożywanego glutenu nie miała wpływu na ryzyko zawału serca.

„Nasze odkrycia pokazują, że ograniczenie glutenu nie przynosi korzyści, przynajmniej jeśli chodzi o zdrowie serca, osobom bez celiakii.”

–powiedział Benjamin Lebwohl, autor badania z Centrum Medycznego Uniwersytetu Columbia.

Naukowcy twierdzą, że w przypadku diety bezglutenowej ryzyko chorób serca może być większe! I to nie z powodu braku glutenu. Poprzez eliminację glutenu dochodzi do zmniejszania liczby pełnoziarnistych produktów spożywczych w diecie [7].

Skąd te metale toksyczne?

Osoby, które wyeliminowały gluten, mogą być narażone na większą ekspozycję na arsen i rtęć. Są to metale toksyczne, które mogą prowadzić do chorób układu krążenia, nowotworów, a także wywoływać objawy neurologiczne [8]. Produkty bezglutenowe często zawierają mąkę ryżową jako substytut pszenicy. Ryż kumuluje pewne metale ciężkie, w tym arsen i rtęć z nawozów, gleby lub wody.

Dr Maria Argos i jej zespół zbadali związek pomiędzy wykluczeniem glutenu z diety, a stężeniem metali toksycznych we krwi i w moczu.

Zaobserwowano, że u osób będących na diecie bezglutenowej występowało wyższe stężenie arsenu w moczu i rtęci we krwi. Poziom arsenu był prawie dwukrotnie wyższy, a poziom rtęci – wyższy o 70% niż u osób spożywających gluten regularnie [8].

„Te wyniki wskazują, że mogą wystąpić niezamierzone konsekwencje diety bezglutenowej. Konieczne są jednak dalsze badania, zanim będziemy mogli ustalić, czy ta dieta stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia.”

-powiedziała Argos. 

Bezglutenowa moda

Dlaczego tak wielu ludzi bez celiakii przechodzi na dietę bezglutenową? 

Badania pokazują, że 30% Amerykanów chciałoby jeść mniej glutenu​.​ Oczywistym jest opisywany przez zwolenników tej diety spadek wagi i wiążące się z tym lepsze samopoczucie. Jak jednak może być inaczej, jeśli wykluczymy chrupiące pieczywo, pizzę czy pączki? Czy ma to coś wspólnego z glutenem? Badania naukowe tego nie potwierdzają. A wręcz rekomendują spożywanie pełnoziarnistych produktów, w tym tych zawierających gluten. Trwają intensywnie badania nad innymi związkami w produktach zbożowych, jak fruktany, czy wspomniane wcześniej FODMAP [9].

Nie wiadomo, czy to wyniki Gibsona z 2011 r. przyczyniły się do tego trendu żywieniowego, czy też deklaracje znanych medialnie osób, dietetyków i trenerów fitness, bezkrytycznie powielających tę modę. Jedno jest pewne – zyski czerpią z tego producenci żywności pozbawionej glutenu. Jest to normalna reakcją rynku na panujące trendy. Czy znak przekreślonego kłosa na butelce wody mineralnej nie jest już absurdem?

Artykuł Bezglutenowa moda – hit czy kit? pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.