Matcha pod lupą: co skrywa zielony proszek?

Matcha to sproszkowana zielona herbata, która wyróżnia się bogactwem składników aktywnych [1,2]. Przyjrzyjmy się im bliżej i sprawdźmy, które zasługują na uwagę. Wartości podane poniżej dotyczą jednej filiżanki matchy, przygotowanej z dwóch gramów proszku.

EGCG (Galusan epigallokatechiny) ~120-180 mg – antyoksydant, najsilniejszy przeciwutleniacz naturalnie występujący w zielonej herbacie [3].

L‑teanina ~20-40 mg – sprawia, że pobudzenie po kofeinie jest łagodniejsze i bardziej zrównoważone [1,4].

Kofeina ~ 44‑50 mg – Daje pobudzenie na poziomie małej kawy latte. Filiżanka matchy zawiera mniej kofeiny niż espresso, ale więcej niż zwykła zielona herbata [5]

Chlorofile ~15 mg – Zielony barwnik, działa przeciwutleniająco [1].

Błonnik nierozpuszczalny ~ 1 g – Symboliczne wsparcie dla jelit [5].

Fluor ~0,25 mg -W większych ilościach (>4 porcji dziennie) może przekraczać bezpieczny dzienny limit zalecany przez EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) [6].

Zawartość poszczególnych związków może znacznie się różnić w zależności od rodzaju matchy, momentu zbioru oraz tego, jak świeży jest proszek – w niektórych przypadkach są to nawet 2-3 krotne różnice.

Superduet matchy: EGCG + L-teanina

Matcha zawiera EGCG – jeden z najsilniejszych naturalnych polifenoli występujących w zielonej herbacie. Ten związek działa jako przeciwutleniacz, neutralizując wolne rodniki, które przyspieszają procesy starzenia komórkowego oraz uszkodzenia tkanek. Dodatkowo EGCG wykazuje właściwości wspierające metabolizm, łagodzące stany zapalne i poprawiające zdolność organizmu do regeneracji.

• Przyspiesza spalanie tłuszczu – delikatnie podkręca metabolizm, przez co trening czy spacer spalają odrobinę więcej kalorii.
• Wycisza stany zapalne – blokuje wydzielanie substancji, które odpowiadają za bóle stawów czy zmęczenie po intensywnym dniu.
• Wspiera pracę mózgu – w tandemie z kofeiną i L‑teaniną daje efekt “jasnego umysłu” bez nerwowości typowej dla mocnej kawy.

Wciąż trwają badania, jak mocne są te efekty w praktyce (na dziś: raczej subtelne), ale jedno jest pewne – w świecie naturalnych antyoksydantów EGCG to prawdziwy VIP [7-9].

Kolejnym silnym graczem matchy jest naturalny aminokwas L-teanina. Liczne badania naukowe wykazały, że L-teanina suplementowana w dawce 100–200 mg zmniejsza subiektywny stres i lęk, poprawia nastrój i zwiększa aktywność fal alfa, co jest związane ze stanem odprężenia, ale czujności umysłu [10-12].

Wykazano, że połączenie L-teaniny i kofeiny, zawarte w matchy, poprawia uwagę, pamięć roboczą i czas reakcji, a neurofizjologiczne dowody wskazują na zwiększoną aktywność fal alfa i poprawę funkcji poznawczych [13,14].

Obietnice vs. rzeczywistość – co pokazują badania?

W ostatnich latach przeprowadzono kilka badań klinicznych z udziałem ludzi, które miały na celu ocenę rzeczywistego wpływu matchy na zdrowie i samopoczucie. Choć ich liczba nadal jest ograniczona, a próby często obejmują niewielką liczbę uczestników, można już zarysować ogólny obraz.

Badacze przyglądali się między innymi wpływowi matchy na koncentrację. W jednym z badań uczestnicy, którzy spożywali herbatę matcha (4 g proszku) reagowali odrobinę szybciej w prostych testach poznawczych. Różnica nie była duża (około 0,05 sekundy), ale może być istotna np. w pracy pod presją czasu [15].

W kontekście kontroli masy ciała matcha nie wykazała działania „odchudzającego” w oderwaniu od diety – nie zaobserwowano istotnego wpływu na redukcję tkanki tłuszczowej bez zmian stylu życia [16].

Z kolei u osób aktywnych fizycznie zauważono, że matcha może wspierać regenerację i zmniejszać uczucie zmęczenia po wysiłku. W jednym z badań pojawił się nawet niewielki wzrost masy mięśniowej, choć warto zaznaczyć, że była to obserwacja w niewielkiej grupie badanych [17].

Ciekawie wyglądają również wyniki badań dotyczących osób starszych. Uczestnicy spożywający matchę wykazywali poprawę w testach rozpoznawania emocji, co może świadczyć o pozytywnym wpływie na wybrane funkcje poznawcze. Była to jednak poprawa zauważalna tylko w jednym z kilku testów [18].

Wreszcie – niektóre osoby zgłaszały spokojniejszy sen i lepsze samopoczucie o poranku po regularnym spożyciu matchy. Choć efekt ten był raczej subtelny, istotne jest, że matcha nie zaburzała jakości snu [18].

Wnioski? Wstępne dane są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia w większych i bardziej niezależnych badaniach. Niestety dużym minusem jest fakt, że większość badań była współfinansowana przez producentów matchy, co mogło zaburzyć ich obiektywność.

Dla kogo matcha nie zawsze będzie dobrym wyborem?

Choć matcha ma sporo zalet, nie każdy powinien sięgać po nią bez zastanowienia. Jak każdy napój funkcjonalny, zawiera substancje aktywne, które w niektórych sytuacjach mogą nie służyć – zwłaszcza jeśli masz problemy z układem krążenia, nerkami lub przyjmujesz konkretne leki. Zanim wpiszesz ją do codziennego rytuału, sprawdź, czy jesteś w grupie, która powinna zachować ostrożność:

• Arytmia – matcha zawiera kofeinę, która może nasilić arytmię. Spożywanie matchy w typowych ilościach w diecie nie zwiększa ryzyka wystąpienia arytmii u ogółu populacji, ale należy zachować ostrożność w przypadku stosowania suplementów w dużych dawkach lub u osób z rozpoznaną podatnością na arytmię [19].
• Anemia z niedoboru żelaza – katechiny zawarte w matchy mogą utrudniać wchłanianie żelaza. Zaleca się, aby osoby z grup ryzyka niedoboru żelaza unikały spożywania herbaty (w tym matcha) w trakcie posiłków lub przyjmowania preparatów żelaza [20].
• Choroby nerek – kontroluj spożycie fluoru. Pacjenci z chorobą nerek powinni zachować ostrożność w spożyciu fluoru z matchy oraz innych źródeł.  Przewlekła ekspozycja na wysokie stężenia fluoru przyczynia się do zaburzeń funkcji kanalików nerkowych i postępu niewydolności nerek [21].
• Leki (np. przeciwkrzepliwa warfaryna, statyny, beta blokery) – EGCG może wchodzić w interakcje z tymi lekami [22].

Zielony rytuał z potencjałem

Matcha jest modna, fotogeniczna i bogata w antyoksydanty. Daje łagodne pobudzenie dzięki duetowi kofeina+teanina. Czy może wydłużać życie? Jeszcze nie wiadomo. Badania są obiecujące, ale prowadzone na niewielkich grupach pacjentów, krótkie i zbyt często sponsorowane.

Jeśli sięgasz po matchę ze względu na jej smak i łagodne pobudzenie – to dobry wybór. Jeśli jednak liczysz na wyraźne efekty w redukcji tkanki tłuszczowej czy poprawie pamięci, warto pamiętać, że badania są wciąż w toku, a dostępne dane – ograniczone.

Bibliografia

1. Health Benefits and Chemical Composition of Matcha Green Tea: A Review. Kochman J, Jakubczyk K, Antoniewicz J, Mruk H, Janda K. Molecules (Basel, Switzerland). 2020;26(1):E85. doi:10.3390/molecules26010085.
2. A Review on Matcha: Chemical Composition, Health Benefits, With Insights on Its Quality Control by Applying Chemometrics and Multi-Omics. Phuah YQ, Chang SK, Ng WJ, Lam MQ, Ee KY. Food Research International (Ottawa, Ont.). 2023;170:113007. doi:10.1016/j.foodres.2023.113007.
3. Determination of Catechins in Matcha Green Tea by Micellar Electrokinetic Chromatography. Weiss DJ, Anderton CR. Journal of Chromatography. A. 2003;1011(1-2):173-80. doi:10.1016/s0021-9673(03)01133-6.
4. A Comparative Multianalytical Approach to the Characterization of Different Grades of Matcha Tea (Camellia Sinensis (L.) Kuntze). Toniolo C, Patriarca A, De Vita D, Santi L, Sciubba F. Plants (Basel, Switzerland). 2025;14(11):1631. doi:10.3390/plants14111631.
5. Matcha Green Tea: Chemical Composition, Phenolic Acids, Caffeine and Fatty Acid Profile. Kika J, Jakubczyk K, Ligenza A, et al. Foods (Basel, Switzerland). 2024;13(8):1167. doi:10.3390/foods13081167.
6. Fluoride Content of Matcha Tea Depending on Leaf Harvest Time and Brewing Conditions. Jakubczyk K, Ligenza A, Gutowska I, Janda-Milczarek K. Nutrients. 2022;14(12):2550. doi:10.3390/nu14122550.
7. Epigallocatechin Gallate (EGCG): Pharmacological Properties, Biological Activities and Therapeutic Potential.Capasso L, De Masi L, Sirignano C, et al. Molecules (Basel, Switzerland). 2025;30(3):654. doi:10.3390/molecules30030654. New Research  
8. Therapeutic Effects of Green Tea Polyphenol (‒)-Epigallocatechin-3-Gallate (EGCG) in Relation to Molecular Pathways Controlling Inflammation, Oxidative Stress, and Apoptosis. Mokra D, Joskova M, Mokry J. International Journal of Molecular Sciences. 2022;24(1):340. doi:10.3390/ijms24010340.
9. Epigallocatechin-Gallate: Unraveling Its Protective Mechanisms and Therapeutic Potential. Dong XW, Fang WL, Li YH, Chai YR. Cell Biochemistry and Function. 2025;43(2):e70056. doi:10.1002/cbf.70056
10. Effect of Green Tea Phytochemicals on Mood and Cognition. Dietz C, Dekker M. Current Pharmaceutical Design. 2017;23(19):2876-2905. doi:10.2174/1381612823666170105151800.
11. Green Tea Effects on Cognition, Mood and Human Brain Function: A Systematic Review. Mancini E, Beglinger C, Drewe J, et al. Phytomedicine : International Journal of Phytotherapy and Phytopharmacology. 2017;34:26-37. doi:10.1016/j.phymed.2017.07.008.
12. L-Theanine: From Tea Leaf to Trending Supplement – Does the Science Match the Hype for Brain Health and Relaxation?. Dashwood R, Visioli F. Nutrition Research (New York, N.Y.). 2025;134:39-48. doi:10.1016/j.nutres.2024.12.008.
13. Effects of Tea (Camellia Sinensis) or Its Bioactive Compounds L-Theanine or L-Theanine Plus Caffeine on Cognition, Sleep, and Mood in Healthy Participants: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Payne ER, Aceves-Martins M, Dubost J, Greyling A, de Roos B. Nutrition Reviews. 2025;:nuaf054. doi:10.1093/nutrit/nuaf054.
14. Acute Effects of Tea Constituents L-Theanine, Caffeine, and Epigallocatechin Gallate on Cognitive Function and Mood: A Systematic Review and Meta-Analysis. Camfield DA, Stough C, Farrimond J, Scholey AB. Nutrition Reviews. 2014;72(8):507-22. doi:10.1111/nure.12120.
15. An Intervention Study on the Effect of Matcha Tea, in Drink and Snack Bar Formats, on Mood and Cognitive Performance. Dietz C, Dekker M, Piqueras-Fiszman B. Food Research International (Ottawa, Ont.). 2017;99(Pt 1):72-83. doi:10.1016/j.foodres.2017.05.002.
16. A Prospective Non-Randomized Open-Label Comparative Study of the Effects of Matcha Tea on Overweight and Obese Individuals: A Pilot Observational Study. El-Elimat T, Qasem WM, Al-Sawalha NA, et al. Plant Foods for Human Nutrition (Dordrecht, Netherlands). 2022;77(3):447-454. doi:10.1007/s11130-022-00998-9.
17. Matcha Green Tea Beverage Moderates Fatigue and Supports Resistance Training-Induced Adaptation. Shigeta M, Aoi W, Morita C, et al. Nutrition Journal. 2023;22(1):32. doi:10.1186/s12937-023-00859-4.
18. Effect of Matcha Green Tea on Cognitive Functions and Sleep Quality in Older Adults With Cognitive Decline: A Randomized Controlled Study Over 12 Months. Uchida K, Meno K, Korenaga T, et al. PloS One. 2024;19(8):e0309287. doi:10.1371/journal.pone.0309287.
19. In Vitro Electrocardiographic and Cardiac Ion Channel Effects of (-)-Epigallocatechin-3-Gallate, the Main Catechin of Green Tea. Kang J, Cheng H, Ji J, Incardona J, Rampe D. The Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics. 2010;334(2):619-26. doi:10.1124/jpet.110.169391
20. Effect of Tea and Other Dietary Factors on Iron Absorption. Zijp IM, Korver O, Tijburg LB. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2000;40(5):371-98. doi:10.1080/10408690091189194.  
21. Fluoride in Tea: Accumulation, Dietary Exposure, and Future Strategies for Risk Mitigation in Food Safety; A Scoping Review. Jayasingha H, Amarasooriya G, Rajapaksha N, et al. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2025;:1-14. doi:10.1080/10408398.2025.2516756.
22. Probable Antagonism of Warfarin by Green Tea. Taylor JR, Wilt VM. The Annals of Pharmacotherapy. 1999;33(4):426-8. doi:10.1345/aph.18238.

Artykuł Zielona, modna i… skuteczna? Matcha pod lupą anti-aging pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Wzięłyśmy egzosomy pod lupę i napiszemy Wam, skąd się biorą i jakie są ich rodzaje. Omówimy najnowsze osiągnięcia i trendy w zastosowaniu egzosomów w różnych dziedzinach medycyny i kosmetologii. Przedstawimy również wady i zalety egzosomów, a także potencjalne ryzyka i wyzwania związane z ich stosowaniem.

Małe pęcherzyki z wielkim potencjałem

Egzosomy mają średnicę wielkości od 30 do 150 nanometrów. Są wydzielane przez wszystkie komórki organizmu (1). Dlatego są one obecne w różnych płynach ustrojowych, takich jak krew, mocz, ślina czy mleko matki. Mogą mieć pochodzenie ludzkie, zwierzęce, roślinne lub drobnoustrojowe. 

Wewnątrz egzosomów znajdują się różne substancje, np. białka, lipidy, DNA czy mikroRNA. Te złożone struktury pełnią ważną rolę w komunikacji międzykomórkowej, przenosząc informacje i sygnały pomiędzy różnymi komórkami organizmu (2).

Egzosomy mogą być wykorzystane do transportu leków do określonych komórek lub tkanek organizmu ze względu na swoją zdolność do przenoszenia różnych substancji biologicznych (2).

Jednak aby otrzymać czyste i aktywne egzosomy, należy oddzielić te małe pęcherzyki od innych składników biologicznych, takich jak np. komórki czy białka. 

Egzosomy – najnowsze odkrycia

Badania, w których badano potencjał egzosomów, przeprowadzane były na gryzoniach. Oto niektóre doniesienia odnośnie egzosomów pochodzących z komórek macierzystych:

• mezenchymalnych – mogą mieć pozytywny wpływ na skórę. Stymulują procesy regeneracji, odmładzania i naprawy skóry, a także zapobiegają stanom zapalnym i zwłóknieniu. Badania na zwierzętach wykazały, że egzosomy z MSC mogą przyspieszać gojenie się ran skóry (3).

• tkanki tłuszczowej – mogą być wykorzystane do leczenia łysienia androgenowego – wykazały obiecujące wyniki w badaniach przedklinicznych na zwierzętach, przyspieszając gojenie się ran skóry i stymulując wzrost włosów (4).

• łożyska – mogą zmniejszyć objawy łuszczycy, takie jak zaczerwienienie, świąd i ból (5).

• miazgi zębowej – podane do dziąseł mogą poprawić zdrowie przyzębia i zwiększyć gęstość kości (6).

Pamiętajmy, że badania na zwierzętach nie zawsze odzwierciedlają sytuację u ludzi. potrzebne są dalsze badania kliniczne, aby potwierdzić bezpieczeństwo i skuteczność tych terapii. 

Badania kliniczne na ludziach, czyli coś co ciekawi nas najbardziej 

Przejrzałyśmy bazę Cochrane oraz Pubmed szukając badań klinicznych z użyciem ludzkich egzosomów przeprowadzanych na ludziach. Większość z tych, które znalazłyśmy, dotyczy onkologii i Covid-19, jednak znalazłyśmy kilka bardzo interesujących pozycji.

W jednym z badań przeprowadzonych w Korei porównano efekt mezoterapii mikroigłowej twarzy w połączeniu z egzosomami lub solą fizjologiczną (NaCl). W tym badaniu egzosomy pochodziły z ludzkich komórek macierzystych tkanki tłuszczowej. Ta połowa twarzy, w której użyto egzosomów, wykazała lepszą jakość skóry pod względem zmarszczek, elastyczności, nawilżenia i pigmentacji. W badaniu wzięło udział 28 osób. Wykonano trzy zabiegi w odstępach trzytygodniowych (7).

W bazie clinicaltrials.gov znalazłyśmy informację o zakończeniu follow-up w badaniu oceniającym efekt działania serum przeciwzmarszczkowego zawierającego egzosomy z ludzkich komórek macierzystych. Wnioski nie zostały jeszcze opublikowane, czekamy z niecierpliwością! Wiemy, że w badaniu wzięło udział 36 Japonek, a efekty oceniano po 4 tygodniach stosowania serum (8).

 W innym badaniu oceniono, czy egzosomy poprawiają kondycję skóry z atroficznymi bliznami potrądzikowymi. U 25 pacjentów wykonano zabieg laserem frakcyjnym CO2, a następnie na połowę twarzy nałożono serum z egzosomami pochodzącymi z komórek macierzystych tkanki tłuszczowej, a na drugą połowę twarzy – żel kontrolny. Procedurę powtórzono trzykrotnie. Wnioskiem z badania jest większe poprawa wyglądu blizn w skali ECCA (échelle d’évaluation clinique des cicatrices d’acné) na połowie twarzy, na której wykorzystano egzosomy (9).

W 2023 r. przeprowadzono badanie z wykorzystaniem allogenicznych (pochodzące od innego człowieka) egzosomów z płytek krwi (pEVs). Dwunastu ochotnikom z ranami chirurgicznymi podano te egzosomy w formie iniekcji podskórnej w okolicy rany. Nie zaobserwowano żadnych istotnych różnic w czasie gojenia ran między grupą otrzymującą pEVs a grupą otrzymującą placebo (10).

Egzosomy w medycynie estetycznej

W medycynie estetycznej egzosomy są wykorzystywane w połączeniu z innymi metodami, takimi jak mikrodermabrazja, radiofrekwencja mikroigłowa lub laser frakcyjny. W rezultacie powstają mikrouszkodzenia w skórze, które pobudzają procesy naprawcze i odnowy. Egzosomy zaś mają za zadanie dostarczyć skórze i włosom czynników wzrostu i innych substancji, które zwiększają efektywność zabiegów.

Przykłady produktów z egzosomami

Na rynku dostępne są różne produkty z egzosomami, które różnią się między sobą składem, technologią produkcji i przeznaczeniem. Oto niektóre z nich:

• ASCE+ – to preparaty produkowane przez firmę ExoCoBio. Firma ta opatentowała technologię pozwalającą na uzyskanie 100% czystych komórek macierzystych pochodzących z komórek tłuszczowych- ExoSCRT™.  Preparaty ASCE+ są dostępne w dwóch wersjach: SRLV – dedykowana do zabiegów na skórę i HRLV – dedykowana do włosów. Na stronie producenta nie możemy znaleźć informacji na temat pochodzenia egzosomów. Na niektórych stronach widnieje informacja o tym, że są to egzosomy roślinne z róży damasceńskiej.

• MG-EXO-SKIN: to preparat używany w zabiegu Dermapen EXO-SKIN za pomocą urządzenia Dermapen 4. Preparat używany do aplikacji ma zawierać 66,5% egzosomów z mezenchymalnych komórek macierzystych (MSC), które są pozyskiwane z krwi pępowinowej. 

Sprzedaż produktów ze składnikami pochodzącymi z ludzkich komórek jest kontrowersyjnym tematem, który wiąże się z wieloma wyzwaniami i ryzykami. Niektóre z nich to: bezpieczeństwo i jakość egzosomów, prawo własności i zgoda dawców, etyka i społeczna akceptacja, regulacje i nadzór. Różne kraje mogą mieć różne podejścia i wymagania dotyczące tych kwestii.

Egzosomy w kosmetologii

Egzosomy to nie tylko nowość w medycynie estetycznej, ale także w kosmetologii. Firmy kosmetyczne zachwalają egzosomy jako skuteczny sposób na wygładzenie zmarszczek, poprawę jędrności i elastyczności skóry oraz wyrównanie kolorytu. Jednak czy te obietnice mają pokrycie w nauce?

Niestety, większość produktów kosmetycznych z egzosomami nie zawiera egzosomów ludzkich, lecz roślinne, ponieważ te są tańsze i nie ma problemów prawnych z ich użyciem. Nie ma jednak jeszcze wystarczających dowodów naukowych na to, że egzosomy roślinne są skuteczne i bezpieczne dla skóry.  

W 2022 r. badano wpływ roślinnych egzosomów na skórę. Naukowcy porównali efektywność egzosomów z ekstraktami roślin, m.in. żeń-szenia i zielonej herbaty. Zbadali ich wpływ na ekspresję genów w keratynocytach, czyli komórkach naskórka. Stwierdzili, że każda roślina ma inne egzosomy, które powodują większe zmiany w transkryptomie keratynocytów niż ekstrakty roślinne (11).

Jaka jest nasza opinia na temat egzosomów?

Wydaje się nam, że aby uzyskać efekty podobne do tych opisywanych w badaniach naukowych, powinniśmy korzystać ze swoich własnych egzosomów. Egzosomy autologiczne, uzyskiwane z komórek naszej własnej tkanki tłuszczowej lub z komórek skóry (fibroblastów lub mezenchymalnych komórek macierzystych) otwierają nowe horyzonty w dziedzinie medycyny regeneracyjnej. 

Choć z pewnością wiązałby się z istotnymi nakładami finansowymi, potencjalne korzyści wydają się niebagatelne. Egzosomy mogą stanowią obiecującą strategię w leczeniu wielu chorób, takich jak nowotwory, choroby serca, choroby neurodegeneracyjne, łysienie, łuszczyca czy choroby przyzębia.

W zależności od źródła, z którego pochodzą, egzosomy mogą mieć różne właściwości i skład. Wykorzystanie autologicznych egzosomów pochodzących z własnych komórek gospodarza mogłoby eliminować potencjalne reakcje immunologiczne, co zwiększa ich bezpieczeństwo w kontekście medycyny estetycznej.

Dalsze badania są jednak niezbędne, aby zoptymalizować i zredukować koszty produkcji.

Bibliografia

1. Patil, A. A., & Rhee, W. J. (2019). Exosomes: biogenesis, composition, functions, and their role in pre-metastatic niche formation. Biotechnology and Bioprocess Engineering, 24, 689-701.
2. Meldolesi, J. (2018). Exosomes and ectosomes in intercellular communication. Current Biology, 28(8), R435-R444.
3. Bian, D., Wu, Y., Song, G., Azizi, R., & Zamani, A. (2022). The application of mesenchymal stromal cells (MSCs) and their derivative exosome in skin wound healing: a comprehensive review. Stem Cell Research & Therapy, 13(1), 24.
4. Gupta, A. K., Wang, T., & Rapaport, J. A. (2023). Systematic review of exosome treatment in hair restoration: Preliminary evidence, safety, and future directions. Journal of Cosmetic Dermatology, 22(9), 2424-2433.
5. Zhang, Y., Yan, J., Li, Z., Zheng, J., & Sun, Q. (2022). Exosomes derived from human umbilical cord mesenchymal stem cells alleviate psoriasis-like skin inflammation. Journal of Interferon & Cytokine Research, 42(1), 8-18.
6. Shen, Z., Kuang, S., Zhang, Y., Yang, M., Qin, W., Shi, X., & Lin, Z. (2020). Chitosan hydrogel incorporated with dental pulp stem cell-derived exosomes alleviates periodontitis in mice via a macrophage-dependent mechanism. Bioactive materials, 5(4), 1113-1126.
7. Park, G. H., Kwon, H. H., Seok, J., Yang, S. H., Lee, J., Park, B. C., … & Park, K. Y. (2023). Efficacy of combined treatment with human adipose tissue stem cell‐derived exosome‐containing solution and microneedling for facial skin aging: a 12‐week prospective, randomized, split‐face study. Journal of Cosmetic Dermatology, 22(12), 3418-3426.
8. https://center6.umin.ac.jp/cgi-open-bin/ctr_e/ctr_view.cgi?recptno=R000057325
9. Kwon, H. H., Yang, S. H., Lee, J., Park, B. C., Park, K. Y., Jung, J. Y., … & Park, G. H. (2020). Combination treatment with human adipose tissue stem cell-derived exosomes and fractional CO2 laser for acne scars: a 12-week prospective, double-blind, randomized, split-face study. Acta dermato-venereologica, 100(18), 1-8.
10. Johnson, J., Law, S. Q., Shojaee, M., Hall, A. S., Bhuiyan, S., Lim, M. B., … & Lichtfuss, G. (2023). First‐in‐human clinical trial of allogeneic, platelet‐derived extracellular vesicles as a potential therapeutic for delayed wound healing. Journal of Extracellular Vesicles, 12(7), 12332.
11. Cho, J. H., Hong, Y. D., Kim, D., Park, S. J., Kim, J. S., Kim, H. M., … & Cho, J. S. (2022). Confirmation of plant-derived exosomes as bioactive substances for skin application through comparative analysis of keratinocyte transcriptome. Applied Biological Chemistry, 65(1), 1-9.

Artykuł Egzosomy – nowa era w anti-aging czy przelotna moda? pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.