Czas na trochę prywaty 🙂 Inspiracją do napisania tego postu był prezent od Mikołaja (patrz Marta). W tym roku dostałam mój pierwszy krem z retinolem. Pomyślałam, że będę pięknie wyglądać na Święta i Sylwestra i … i tu zaczął się problem. Czytałam wcześniej wiele publikacji naukowych i wpisów blogowych na temat retinolu; wiedziałam, że zadziała. Za mało jednak skupiłam się na fragmentach o tym, jak należy go stosować. Popełniłam większość kardynalnych błędów i dlatego postanowiłam się z Wami nimi podzielić, ponieważ przy złym użytkowaniu retinolu można sobie naprawdę zaszkodzić.

Od trądziku do redukcji zmarszczek

Co ciekawe, chociaż kwas retinowy jest jednym z głównych składników rynku przeciwstarzeniowego, pierwszym jego wskazaniem było leczenie trądziku oraz łuszczycy [2]. 

Wkrótce po tym, jak pacjenci z trądzikiem zaczęli stosować kwas retinowy, zauważono, że znacznie poprawia on również wygląd skóry. Już w roku 1984 roku badania Kligmana i in. nad wpływem retinoidów na typowe oznaki starzenia się skóry podbiły przemysł przeciwstarzeniowy [3]. Do dzisiaj większość wytycznych odnośnie stosowania retinoidów opiera się właśnie na pracach Kligmana [4]. Badania te wykazały pozytywny ich wpływ na pogrubienie skóry, zwiększenie produkcji kolagenu, elastyny oraz zwiększenie angiogenezy (powstawania nowych naczyń krwionośnych). Pacjenci zauważyli również redukcję zmarszczek, większą elastyczność skóry i jej poprawiony koloryt [5].

Czym są retinoidy?

Retinoidy to kwasowe pochodne witaminy A. Wyróżniamy ich trzy generacje:

Pierwsza generacja:

• alitretynoina (kwas 9-cis-retinolowy; ma zastosowanie w mięsaku Kaposiego u chorych w przebiegu zakażenia HIV oraz w ciężkim przewlekłym wyprysku rąk),
• retinaldehyd,
• retinol,
• izotretynoina (kwas 13-cis-retinowy; w formie doustnej stosowana jest jako lek w ciężkich postaciach trądziku),
• tretynoina (kwas retinowy).

Druga generacja:

• acytretyna (stosowana doustnie u pacjentów z rozległą łuszczycą oporną na inne formy terapii, ciężką postacią rybiej łuski i chorobą Dariera).

Trzecia generacja:

• adapalen,
• beksaroten,
• tazaroten [6].

Retinoidy to temat – rzeka i można by o nich napisać co najmniej kilka artykułów. Dziś skupimy się na retinolu w kosmetykach, które możemy kupić na własną rękę. Jeśli zaciekawi Was temat, napiszemy również o pozostałych retinoidach 🙂

Retinol – co to jest?

Retinol jest najsilniejszą pochodną witaminy A dostępną bez recepty. Substancją czynną retinoidów dostępnych z przepisu lekarza jest kwas retinowy (np. Retin-A, Locacid, Atrederm). Inaczej jest w przypadku retinolu – jest on przekształcany w kwas retinowy dopiero w naszej skórze.

Nie oznacza to jednak, że jest mniej skuteczny niż preparaty dostępne na receptę 🙂 Badania wykazały, że możemy uzyskać podobne korzyści, ale może zająć nam to nieco więcej czasu (około 12 tygodni) [7]. Wiadomo również, że retinol jest mniej drażniący dla skóry. Oprócz retinolu na rynku dostępne są też słabsze produkty zwane pro-retinolami. Nazwy, pod jakimi się kryją, to palmitynian retinylu, octan retinylu, czy linoleinian retinylu.

Działanie retinolu

Pierwszym efektem, jaki zauważymy po stosowaniu preparatów z retinolem, będzie szybsze złuszczanie się naskórka [8]. Oczywiście samo złuszczanie nie spowoduje, że skóra będzie wyglądać lepiej. Ten efekt pomaga jedynie w likwidacji przebarwień. Wtedy właśnie wiele osób porzuca stosowanie retinoidów. Okazuje się jednak, że te związki działają na znacznie głębszym poziomie, wpływając na ekspresję genów i indukcję biosyntezy kolagenu w skórze. Jednocześnie utrudniają syntezę enzymów degradujących kolagen pod wpływem promieniowania UV [9]. O kolagenie w skórze pisałyśmy tutaj – klik. 

Miejscowa aplikacja retinolu powoduje również indukcję glikozaminoglikanów (GAG) w skórze. GAGi przyczyniają się nie tylko do poprawy stanu nawodnienia skóry, ale również do wzmocnienia bariery naskórkowej i zwiększenia odporności skóry na działanie szkodliwych czynników zewnętrznych. Ponadto, retinol przyczynia się do tworzenia nowych naczyń krwionośnych w skórze, co poprawia jej koloryt. Jednak, żeby zobaczyć pierwsze efekty retinolu objawiające się spłyceniem zmarszczek trzeba regularne go stosować przez okres od trzech do sześciu miesięcy [10]. Inne badanie kliniczne również potwierdza, że ​​0.1% preparat retinolu stosowany przez 52 tygodnie może znacznie poprawić objawy fotostarzenia skóry, objawiając się zwiększoną ekspresją prokolagenu typu I, hialuronianu oraz markerów związanych z proliferacją fibroblastów [11]. 

Retinol a ciąża i karmienie piersią

Bardzo ważną informacją jest fakt, że retinoidy nie są zalecane kobietom w ciąży (doustne dawki witaminy A są szkodliwe dla rozwijającego się płodu), a także kobietom karmiącym [12]. Jednak w dużej meta-analizie dotyczącej stosowania kremów z retinoidami nie potwierdzono takiego związku [13]. Uważamy, że bezpieczeństwo to podstawa i podpisujemy się pod stwierdzeniem, że retinoidów (w tym retinolu) w ciąży i w czasie laktacji nie stosujemy. Oprócz wyżej wymienionych stanów krem z retinolem może być stosowany przez każdego, kto dostrzega pierwsze oznaki starzenia się skóry, nawet na bardzo wczesnym etapie. Trzeba pamiętać jednak o tym, że związek ten może być drażniący dla osób o wrażliwej skórze (oj prawda☺), ale możemy również przyzwyczaić naszą delikatną cerę do jego działania. 

Kiedy stosować retinol?

Wiele osób stosuje retinol w nocy. Eksperci twierdzą, że to powszechny mit, że nie można używać retinolu w ciągu dnia. Niestety nie znalazłyśmy publikacji, które jasno mówią, jak i kiedy stosować retinol i w związku z tym dla bezpieczeństwa rekomendujemy stosowanie ich w nocy. Zdecydowana większość prac w bazie Pubmed dotyczy kwasu retinowego i ciężko znaleźć najnowsze wytyczne stosowania retinolu. Prawdą jest, że retinoidy rozkładają się w świetle słonecznym. W obawie przed promieniowaniem słonecznym i ryzykiem utraty właściwości kosmetyków są one umieszczane w nieprzezroczystych opakowaniach i lepiej je aplikować w nocy [14]. Dlatego też stosowanie retinolu latem nie jest dobrym pomysłem. Niemniej jednak zawsze pamiętajmy o stosowaniu kremu z filtrem przeciwsłonecznym (im wyższy SPF tym lepiej). Tu także pojawiają się głosy, że to powszechny mit, ale my polecamy Wam stosowanie filtrów UVA i UVB przez cały rok (klik), najlepiej SPF 50. Dodatkowo musimy pamiętać o nawilżaniu skóry.

Jakie są stężenia retinolu w kosmetykach?

Jeśli jesteś posiadaczką wrażliwej skóry, można zacząć od stosowania retinolu co trzecią noc i sukcesywnie zwiększać częstotliwość zaczynając od kosmetyków z niższym stężeniem. Na rynku kosmetycznym mamy całą gamę kosmetyków z retinolem. Zakres stężeń jest bardzo duży. Znalazłyśmy kremy zawierające retinol zawierające go w stężeniu 0,05%, 0,15%, 0,2%, 0,3%, 0,4%, 0,5%, 1% a nawet 2%. W stężeniu 4% możemy go znaleźć w preparatach stosowanych w gabinetach kosmetycznych. Ważnym aspektem są tez dodatki do kremów z retinolem. Podpowiemy, że połączenie retinolu i witaminy C, kwasu ferulowego czy niacynamidu jest świetnym rozwiązaniem. Na pewno napiszemy więcej o tych substancjach w kolejnych postach. Większość ekspertów rekomenduje, żeby zacząć przygodę z retinolem od stężeń 0.2-0,3%. Wg Komitetu Naukowego ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) stosowanie retinolu w kremach do twarzy /rąk w stężeniu 0,3% jest uważane za bezpieczne [15].

Czy retinol ma jakieś wady?

Bardzo często po zastosowaniu retinoidów obserwuje się tak zwaną „reakcję retinoidową”, charakteryzującą się zaczerwienieniem, pieczeniem i złuszczaniem naskórka w miejscu ekspozycji [16]. Ponadto retinol cechuje się niestabilnością, co sprawia trudności w stosowaniu go w recepturze kosmetycznej. Musimy również pamiętać, że nie znamy jeszcze długofalowych efektów stosowania tych związków na zdrowej skórze.

Bakuchiol -roślinny retinol?

Istnieje także bezpieczna alternatywa retinolu: bakuchiol. Naukowcy udowodnili, że ten ekstrakt roślinny naśladuje działanie retinolu. Bakuchiol pochodzi z nasion i liści Psoralea corylifolia, czyli rośliny Bakuchi, tradycyjnie stosowanej w medycynie ajurwedyjskiej i chińskiej do leczenia chorób skóry. W jednym z badań osoby, które stosowały bakuchiol dwa razy dziennie przez okres 12 tygodni, zauważyły ​​znaczne spłycenie zmarszczek, poprawę pigmentacji, elastyczności i jędrności skóry. Wykazano, że bakuchiol działa w podobny sposób jak retinol. Również stymuluje produkcję kolagenu, ale jego stosowanie nie wiążę się   z taką ilością podrażnień [17].

Ile retinolu nakładać na twarz?

Jaka ilość kremu z retinolem jest wystarczająca, aby pokryć całą twarz? Jak zalecał prof. Kligman – wielkość ziarna groszku jest w pełni wystarczająca. Wtedy 30 ml kremu wystarcza na około 3-4 miesiące, przy stosowaniu co noc.  Ja niestety zastosowałam znacznie więcej:(

Przyzwyczajajmy jednak naszą skórę do retinoidów. Zacznijmy je używać powoli – co drugą lub trzecią noc. Ja chciałam szybkiego efektu i zastosowałam aplikację codzienną:( Oj, nie polecam. Po aplikacji musimy pamiętać o bardzo dobrym nawilżeniu skóry i ochronie przeciwsłonecznej.

Czy warto inwestować w retinol w kremie?

Zdecydowanie tak. Należy jednak robić to z dużą ostrożnością. Wybrać krem sprawdzonej marki, odpowiednio go przechowywać i powoli przyzwyczaić skórę do drażniącego działania. Retinol możecie znaleźć w kosmetykach takich jak krem do twarzy,  serum, olejek, czy krem pod oczy. Pamiętajcie również o okolicy szyi i dłoniach- to one często zdradzają nasz wiek. Możecie również zdecydować się na profesjonalną kurację z retinolem na przebarwienia i blizny w gabinecie kosmetycznym. Cena dobrych kremów z retinolem waha się od 80 zł do 2000 zł. W internecie znajdziecie wiele informacji i poleceń konkretnych kosmetyków. My z pełną rekomendacją możemy Wam polecić świetne profile na instagramie: dr Niny Wiśniewskiej i inti_skin. Jeśli ktoś jednak obawia się skutków ubocznych stosowania retinolu może zawsze wybrać krem z bakuchiolem.

Artykuł Retinol – pogromca zmarszczek pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.