No one’s life is as perfect as their Instagram feed. 

Dzisiejszym postem chciałabym Wam poniekąd odpowiedzieć na te pytania. Żeby to zrobić, musicie poznać, czym jest zegar epigenetyczny. Ostrzegam, że treści mogą wydawać się skomplikowane, ponieważ musimy wejść do wnętrza naszych komórek, a w zasadzie naszego DNA. 

Nasz wpływ na DNA

Myślę, że jedną z bardziej przełomowych kwestii, jest fakt, że mamy wpływ na nasze DNA. To nie jest tak, że pakiet genów, które otrzymaliśmy od rodziców, w stu procentach definiuje nasze życie. 

Nauką, która bada wpływ szeroko pojętego środowiska na nasze geny jest epigenetyka. Wielu naukowców porównuje nasz organizm do komputera. DNA to tak jakby hardware, a zmiany epigenetyczne – software, czyli całe oprogramowanie. Inni porównują modyfikacje epigenetyczne do włącznika światła – za pomocą tych zmian możemy włączać lub wyłączać nasze geny. 

Kilka lat temu, gdy zaczynałam zajmować się epigenetyką zawodowo, nie było szans na znalezienie informacji w języku polskim. Nie mówiąc o prostych filmach na Youtube, które dzisiaj z powodzeniem mogę pokazywać studentom – Wam też je podlinkuję. 

O jakich procesach mowa?

Do arsenału modyfikacji epigenetycznych należą m.in:

• działanie mikroRNA,
• potranslacyjna modyfikacja histonów,
• metylacja – bohaterka dzisiejszego wpisu, oraz 
• hydroksymetylacja, ale o tym kiedy indziej 🙂

Czym jest metylacja?

Metylacja DNA jest to proces dodawania grupy metylowej do reszt cytozyny w wybranych obszarach genomu (w tzw. wyspach CpG -cytozyna, guanina).

Jest to najlepiej zbadany z wielu mechanizmów kontrolujących ekspresję genów. Spośród ponad 20 milionów miejsc metylacji w ludzkim genomie istnieje kilka tysięcy, w których poziomy metylacji są ściśle skorelowane z wiekiem. To skłoniło niektórych badaczy do wysunięcia wniosku, że samo starzenie się ma podstawę w epigenetycznych zmianach zachodzących w czasie.

Zegar epigenetyczny i starzenie

Istnieje wiele wyzwań, które stoją przed szybko starzejącą się populacją. Wiek jest największym czynnikiem ryzyka upośledzenia funkcji umysłowych i fizycznych. Dotyczy to m.in. nowotworów, chorób neurodegeneracyjnych, cukrzycy typu 2 i chorób układu krążenia. Manipulacje mające na celu spowolnienie procesu starzenia są niezwykle kuszące i wielu naukowców na całym świecie usilnie nad tym pracuje. 

W naszym poście chciałybyśmy się z Wami podzielić wynikami najnowszego badania opublikowanego w kwietniu 2021 w czasopiśmie Aging. Jego autorzy za pomocą prostych interwencji cofnęli wskazówki zegara naszego życia [1]. 

Przedstawili w niej randomizowane, kontrolowane badanie kliniczne przeprowadzone na 43 zdrowych, dorosłych mężczyznach w wieku od 50 do 72 lat. Badanie trwało 8 tygodni i zbadano wpływ takich czynników jak:

• odpowiednia dieta,
• zoptymalizowany sen,
• ćwiczenia fizyczne,
• techniki relaksacyjne,
• suplementacja probiotykami i fitoskładnikami (składnikami roślinnymi) [1]. 

Żeby jednak mówić o zegarze epigenetycznym, musimy Wam przybliżyć niezwykłą postać Steva Horwatha i Jego odkrycia. 

Steve Horvath i zegar epigenetyczny

Steve Horvath, jak podaje wikipedia, jest niemiecko-amerykańskim naukowcem, genetykiem i biostatystykiem. Zajmuje się procesem starzenia na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Znany jest z opracowywania tzw. zegara starzenia Horvatha, który jest bardzo precyzyjnym biomarkerem molekularnym procesu starzenia. Miałam okazję go poznać na jednej konferencji w US i jest przesympatyczny 🙂

Po nitce do kłębka

Opracowany przez Horvath’a zegar epigenetyczny, czyli metoda szacowania wieku oparta na metylacji DNA, została opisana w prestiżowym magazynie Nature [2]. W 2011 Horvath został współautorem pierwszego artykułu, w którym opisano metodę szacowania wieku opartą na poziomach metylacji DNA w ślinie. W 2013 roku opublikował zaś artykuł na temat metody oceny wieku wielu tkanek, która ma zastosowanie do wszystkich komórek, tkanek i narządów [3].

To odkrycie – znane jako zegar Horvatha – było przełomem. Nasze komórki różnią się pod względem wzorców metylacji DNA, a zmiany metylacji DNA związane z wiekiem są zwykle specyficzne dla tkanki. W swoim artykule Hovarth wykazał, że wiek epigenetyczny, zwany wiekiem metylacji DNA, ma następujące właściwości:

• jest bliski zeru dla embrionalnych i indukowanych pluripotencjalnych komórek macierzystych,
• koreluje z liczbą podziałów komórek [3]. 

Zegar DNAmAge

Zegar DNAmAge Horvatha jest znacznie bardziej precyzyjny w szacowaniu wieku biologicznego w porównaniu do wieku chronologicznego. Opiera się on na zmianach metylacji zachodzących wraz z wiekiem. Zegar DNAmAge pokazuje, że około 60% miejsc CpG traci metylację wraz z wiekiem, a 40% ulega zmetylowaniu. Zmiany metylacji obejmują hipermetylację w regionach promotorowych genów supresorowych guza (hamowanie ekspresji) i hipometylację promującą cytokiny zapalne (promowanie ekspresji) [2,3,4].

Co skraca długość życia?

Horvath jest także współautorem artykułów wykazujących, że na podstawie metylacji DNA możemy przewidywać oczekiwaną długość życia [4-7]. Na wiek epigenetyczny negatywnie wpływają m.in.:

• otyłość,
• choroba Alzheimera,
• choroba Parkinsona,
• zakażenie wirusem HIV,
• choroba Huntingtona,
• wczesna menopauza,
• zespół Wernera.

Horvath opublikował też pierwszy artykuł wykazujący, że trisomia 21 (zespół Downa) jest związana z silnym epigenetycznym efektem przyspieszenia wieku. W swoich badaniach udowodnił także wpływ czynników stylu życia na epigenetyczne tempo starzenia się [8]. Wykazał też korzyści płynące z edukacji, stosowania lekkiej diety, umiarkowanego spożycia alkoholu, aktywności fizycznej, czy unikania zagrożeń związanych z zespołem metabolicznym [4-6].

Wracając do badania z 2021 r.

Dieta i i wspomniane wcześniej interwencje (m.in. aktywność fizyczna i medytacja) wiązały się ze spadkiem DNAmAge o 3,23 roku w porównaniu z grupą kontrolną [1].

Zgodnie z naszą wiedzą jest to pierwsze randomizowane badanie z grupą kontrolną, które sugeruje, że określone interwencje dietetyczne, oraz te związane ze stylem życia mogą odwrócić zegar epigenetyczny Horvatha DNAmAge u zdrowych dorosłych mężczyzn.

Aby potwierdzić te ustalenia, oczywiście potrzebne są dalsze badania kliniczne na większą skalę oraz badania w innych populacjach ludzkich.

A teraz przyjrzyjmy się, jak poszczególne elementy wpływały na DNAmAge?

1. Zegar epigenetyczny a dieta

Do tej pory zaobserwowano niewielki, ale znaczący spadek DNAmAge u osób spożywających dietę opartą na chudym mięsie, rybach i roślinach [1].

Uczestnicy badania spożywali głównie żywność pochodzenia roślinnego. Ich dieta obejmowała rownież wysokie spożycie składników odżywczych będących:

• substratami lub kofaktorami w szlakach biosyntezy metylacji (zawierające kwas foliowy, betainę),
• kofaktorami i modulatorami demetylazy enzymów TET (np. witamina C i witamina A).

Poza tym dieta w badaniu tym zawierała polifenolowe modulatory kluczowego enzymu metylacji, czyli metylotransferazy DNA (DNMT). Są nimi np. kurkumina, galusan epigallokatechiny (EGCG), kwas rozmarynowy, kwercetyna czy luteolina.

Co więcej, dieta uczestników badania posiadała ograniczoną ilość białka zwierzęcego, była uboga w węglowodany i obejmowała łagodny przerywany post. Miało to na celu obniżenie cyklu glikemicznego [1].

Codziennie dietę uzupełniano również suplementem owocowo-warzywnym bogatym w polifenolowe modulatory aktywności DNMT oraz probiotykiem Lactobacillus plantarum.

2. Zegar epigenetyczny a aktywność fizyczna

Uczestnicy badania poświęcali co najmniej 30 minut dziennie na aktywność fizyczną przez 5 dni w tygodniu, o intensywności 60-80% maksymalnego wysiłku [1].

Oczywiście nie od dzisiaj wiadomo, że ćwiczenia fizyczne są niezwykle korzystne w każdym aspekcie zdrowia.

Jednak, dla przykładu, regularna praktyka tai chi wykazała spowolnienie związanych z wiekiem strat metylacji DNA w grupie 500 kobiet.

W innym przeglądzie systematycznym stwierdzono, że regularna, codzienna aktywność fizyczna wiąże się z niższymi poziomami homocysteiny we krwi. Biorąc pod uwagę, że podwyższony poziom homocysteiny sugerują niewystarczającą zdolność metylacji, ćwiczenia fizyczne wydają się być jeszcze bardziej atrakcyjne.

Uważajmy tylko żeby nie przesadzić – nadmierny wysiłek fizyczny może przyspieszyć proces starzenia metylacyjnego. Zagrożenie to zaobserwowano u wyczynowych sportowców.

3. Zegar epigenetyczny a stres

W celu zmniejszenia stresu wprowadzono w omawianym badaniu ćwiczenia oddechowe dwa razy dziennie [1]. Niedawno wykazano również, że 60 dni praktyk relaksacyjnych (2x dziennie przez 20 minut) może znacznie zmniejszyć mAge DNA. Co więcej, prawie jedna czwarta miejsc DNAmAge CpG (85/353) jest zlokalizowana w elementach odpowiedzi na glukokortykoidy. Wskazuje to dodatkowo na prawdopodobny związek między stresem a przyspieszonym starzeniem się. Wykazano również, że znaczny poziom stresu w ciągu całego życia związany jest z przyspieszonym procesem starzenia [1].

4. Zegar epigenetyczny a sen

W badaniu tym wprowadzono również optymalizację snu. Uczestnicy otrzymali  zalecenie spania co najmniej przez 7 godzin. 

Do tej pory jednak istnieją ograniczone badania dotyczące wpływu snu na metylację. Przyspieszone starzenie odnotowano jedynie przy skrajnym braku snu. Przyspieszenie zegara DNAmAge związane z bezsennością zbadano na próbie 2078 kobiet [1].

Jak badane interwencje wpłynęły na biomarkery krwi?

W przypadku markerów krwi najbardziej znaczącą zmianą był 25% spadek trójglicerydów w ciągu ośmiotygodniowego okresu badania. Zgodnie z oczekiwaniami po zastosowaniu diety bogatej w kwas foliowy średni poziom 5-metylotetrahydrofolianu (5-MTHF) w surowicy wzrósł o 15%. Autorzy badania spodziewali się także spadku poziomu homocysteiny ze względu na spożywanie żywności bogatej w witaminy z grupy B. Żaden z innych mierzonych markerów krwi nie zmienił się znacząco w porównaniu z grupą kontrolną, ale w grupie badanej uczestnicy wykazywali znaczny spadek cholesterolu całkowitego [1].

Cofanie zegara w innych badaniach

Do tej pory trzy badania wykazały cofnięcie się zegara DNAmAge. Jedno małe badanie pilotażowe spowodowało cofnięcie się zegara DNAmAge w ciągu 12 miesięcy o 1,5 roku u zdrowych mężczyzn, przy użyciu kombinacji hormonu wzrostu, metforminy, DHEA oraz dwóch suplementów diety [9].

Dwa dodatkowe badania wykazały redukcję wieku metylacjnego w wyniku stosowania diety i / lub suplementów diety. Przeprowadzono m.in. badanie NU-AGE z udziałem 120 uczestników w wieku 65-79 lat, w tym 60 Włochów i 60 Polaków. Wykazano w nim trend w kierunku odwrócenia zegara DNAmAge po 1 roku stosowania diety śródziemnomorskiej z dodatkiem 400 IU witaminy D3. W podgrupie Polek zaobserwowano obniżenie wieku biologicznego o 1,47 roku. To obniżenie wieku biologicznego osiągnięto w ciągu ośmiu tygodni, stosując nieinwazyjne i korzystne interwencje, o których wiadomo, że mają prawdopodobieństwo wpływania na szlaki metylacji [10].

W innym 16-tygodniowym badaniu z użyciem 4000 IU witaminy D3 u osób z nadwagą lub otyłych Afroamerykanów wykazano redukcję wieku biologicznego o 1,85 roku.

Co dalej?

Jednym z większych ograniczeń badania z 2021 r. jest stosunkowo mała grupa badana, co wpływa na moc statystyczną. Konieczne jest potwierdzenie tych wyników na innych, większych grupach badawczych. Nie wiemy też, jak samo spowolnienie zegara metylacyjnego zmniejsza ryzyko chorób związanych z wiekiem. 

Jedno wiemy na pewno, że chcąc spowolnić nasz zegar epigenetyczny warto pokochać dietę śródziemnomorską, wybrać aktywność fizyczną, która sprawia nam frajdę, medytować jak najczęściej się da, pamiętać o suplementacji wit D i zadbać o odpowiednią jakość snu [9, 10]. 

I choć jest to oczywiste, to liczymy, że przedstawione badania będą dla Was silnym argumentem do zaimplementowania ich w codziennym życiu. Ponieważ właśnie takim interwencjami jesteśmy w stanie spowolnić nasz proces starzenia, co zresztą obserwujemy u mieszkańców stref niebieskich.

Artykuł Czy możemy cofnąć zegar epigenetyczny? pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Marta Krzyżanowska: Często słyszymy o laserach frakcyjnych, o laserach usuwających owłosienie, lub też erbowo-jagowych. Czy może Pan pokrótce powiedzieć, czym one się między sobą różnią?

Krzysztof Czosnyka: Lasery to ogromny worek, w którym znajdują się różne urządzenia. Tak jak Pani wspomniała można je wykorzystywać w usuwaniu owłosienia, leczeniu chorób i niedoskonałości skóry, usuwaniu zmian naczyniowych i tatuaży. Ze względu na różnice między laserami, każdy z nich należy omawiać osobno. W celu poprawy kondycji skóry, korekcji blizn i usuwania przebarwień najczęściej stosuje się ablacyjne lasery frakcyjne, np. CO2 i Erb:YAG. W leczeniu rumienia można zastosować takie urządzenie jak IPL lub bardziej zaawansowane lasery naczyniowe, które mają zastosowanie w leczeniu większych zmian naczyniowych. Większość laserów nie może być wykonywana w okresie letnim lub późnowiosennym. Natomiast są wyjątki, na przykład zabiegi laserem Erb:YAG, które wykonuje się od strony błony śluzowej jamy ustnej. Mogą one być wykonywane przez cały rok, ponieważ w ich przypadku nie ma ryzyka ekspozycji na słońce okolicy poddanej zabiegowi.  

MK: W jaki sposób działają zabiegi laserowe wykonywane od strony jamy ustnej?

KC: Głównym celem jest ujędrnienie i zliftingowanie skóry, żeby wygładzić zmarszczki, które znajdują się po drugiej stronie. Najczęściej takie zabiegi są wykonywane razem z innymi procedurami – na przykład łączy się zabieg od strony skóry i od strony błony śluzowej. Połączone działanie jednego i drugiego zabiegu daje dużo lepszy efekt niż każdy z tych zabiegów z osobna. Jeżeli pacjent chciałby taki zabieg wykonać w środku lata, to może sobie pozwolić tylko na zabieg laserem erbowo yagowym od strony błony śluzowej jamy ustnej. Wyniki tych zabiegów nie są tak dobre jak wyniki zabiegów łączonych, ale nadal są zauważalne. 

Anna Domaszewska – Szostek: Nie wszyscy orientują się jak taki laser może działać. Rozwińmy temat lasera frakcyjnego. Czy chodzi o to, że wiązka lasera pobudza fibroblasty do produkcji kolagenu? Czy celem tego lasera jest wytworzenie mikrouszkodzeń, które mają spowodować, że skóra ma się lepiej zregenerować?

KC: Tak, laser frakcyjny działa w ten sposób. W skórze powstają mikrouszkodzenia. Można to porównać do tego, że po przecięciu skóry nożem zostaje blizna, natomiast po ukłuciu maleńką igłą tej blizny nie ma. Zabieg polega na wytworzeniu kontrolowanych uszkodzeń, znajdujących się w odpowiednich odległościach przy odpowiednio dobranej energii, odparowaniu tkanki i przegrzaniu okolicznych tkanek. Ten mikrouraz, który wykonujemy laserem, pobudza skórę do przebudowy, stymuluje fibroblasty do produkcji różnych substancji. Po zabiegu skóra się zmienia wraz z upływem czasu. Możemy złuszczyć jej warstwę wierzchnią, ale też możemy dotrzeć trochę głębiej. W zależności od tego, jaką energię zastosujemy, albo jaki typ wiązki, uzyskujemy odpowiedni efekt. 

ADS: Każdemu z nas zależy na tym, żeby po zabiegu medycyny estetycznej szybko móc wrócić do normalnego funkcjonowania. Czy proces regeneracji po zabiegach laserowych jest taki sam dla wszystkich? Jakie są mniej więcej widełki czasowe, w których możemy wrócić do normalnego funkcjonowania?

KC: Okres regeneracji  w głównej mierze zależy od typu i parametrów lasera, które dobierzemy. Nie bez znaczenia są też wiek i kondycja skóry pacjenta. Można zastosować bardzo delikatne zabiegi laserowe, gdzie pacjentka na drugi dzień wygląda już bardzo dobrze, może nałożyć makijaż i pojawić się w pracy. Istnieją też przypadki, gdy mamy trochę cięższe wskazania. Wtedy pacjent nawet przez 4 tygodnie dochodzi do siebie. Najczęściej okres rekonwalescencji po wykonywanych przez nas zabiegach laserowych wynosi od 2 do 7 dni. Po tym okresie czasu nie spodziewamy się już objawów pozabiegowych, czyli rumienia i delikatnych strupków pozostających na skórze. Poza tym, w większości przypadków po upływie 48 godzin kobieta może nałożyć makijaż i zakryć te wczesne objawy po zabiegu laserowym. 

Dorota Lorkowska – Czosnyka: Warto dodać, ze zabiegi laserowe często łączymy z blepharoplastyką. Po zabiegu plastyki powiek pacjent dochodzi do siebie przez około tydzień, do momentu zdjęcia szwów. Możemy to świetnie połączyć z laserami. Nasi pacjenci często korzystają z zabiegów łączonych, ponieważ jest wtedy jeden okres rekonwalescencji.

MK: Zabiegi laserowe brzmią jak remedium – odbudowa skóry, odmładzanie, złuszczanie naskórka. Podejrzewam że po tej wypowiedzi pewnie co druga z nas będzie chciała go wykonać. Tutaj rodzi się pytanie – jakie są przeciwwskazania do wykonania takiego zabiegu laserowego?

KC: Przeciwwskazania zależą od tego, do jakiego typu zabiegu chcemy zakwalifikować pacjenta. Mówiąc o ablacyjnym laserze frakcyjnym tych przeciwwskazań jest całkiem sporo. Jednym z nich jest okres dużego nasłonecznienia. Jeżeli pacjent przestrzega zaleceń pozabiegowych i stosuje kremy z filtrem, unika ekspozycji słonecznej, w teorii również w takim okresie można wykonać ten zabieg. Zawsze istnieje niestety ryzyko, że w przypadku nienałożenia kremu z filtrem na skórę mogą powstać przebarwienia. Dlatego też odradzamy naszym pacjentom zabiegi w tym okresie. Kolejnym przeciwwskazaniem jest stosowanie różnych leków fotouczulających, na przykład retinoidów. Zanim będziemy w stanie wykonać taki zabieg musi minąć minimum 6 miesięcy od zakończenia terapii. Jeżeli dany zabieg ma na celu zlikwidowanie blizny, a pacjent ma tendencję do powstawania blizn przerostowych, bliznowców to ryzyko przerośnięcia blizny jest bardzo duże. W takim przypadku unikamy terapii laserowej.

MK: Zabiegi laserowe są często stosowane do korekcji blizn potrądzikowych. Jak wygląda sytuacja z aktywnym trądzikiem?

KC: Jest to zależne od tego, jaki typ lasera posiadamy. W przypadku ablacyjnych laserów frakcyjnych podczas wykonywania zabiegu należy unikać aktywnych zmian zapalnych. Laser Nd:Yag ma działanie antybakteryjne, więc zastosowanie go w aktywnym trądziku może poprawić kondycję skóry. Można wykorzystać tę wiedzę i zastosować oba typy terapii, jeżeli pacjent posiada zarówno zmiany aktywne, jak i blizny potrądzikowe.

ADS: Skóra okolicy oczu jest bardzo cienka, często zmarszczki pojawiają się tam jako pierwsze. Czy okolice oczu również nadają się do potraktowania jej laserem?

KC: Skórę powiek możemy poddać działaniu lasera jeśli znajduje się pod nią kość, czyli można dojść maksymalnie do krawędzi oczodołu. Możemy naciągnąć skórę powiek tak, żeby na tej kości się znajdowała, osłaniając gałkę oczną przed ewentualnym uszkodzeniem. Aktualnie na rynku znajdują się zaawansowane urządzenia, które pozwalają wykonywać zabiegi potocznie nazywane blefaroplastyką laserową. Polega to na tym, że skórę powiek poddajemy zabiegowi laserowemu nie tylko z zewnątrz, ale również od wewnątrz, od strony spojówki. W czasie zabiegu stosujemy nakładki na rogówkę, które w pełni chronią gałkę oczną przed jakimikolwiek powikłaniami ze strony lasera. 

MK: To pokazuje jaka szeroka jest gama zastosowanie laserów w zależności od ich rodzaju i zapotrzebowania. Czy zabieg laserowy jest wykonywany jednorazowo, czy też istnieje potrzeba ich powtarzania? 

KC:  Wszystko zależy od tego, jaki typ lasera użyjemy, jakie będą jego parametry, jak też od zdolności regeneracyjnych pacjentki. Jeżeli użyjemy większych energii, a przebarwienia są dość małe, to po jednym zabiegu możemy już uzyskać całkiem satysfakcjonujący efekt. Rutynowo wykonujemy od dwóch do trzech zabiegów, po których efekt jest już bardzo zadawalający. 

MK: W jakim odstępie czasu należy powtarzać te zabiegi?

KC: Okres rekonwalescencji to nie tylko ustąpienie widocznych objawów bezpośrednio po zabiegu, ale też okres przebudowy skóry do czasu, kiedy ona jest znowu w stanie powonie przyjąć taką energię.  Średnio wynosi on około 4 tygodnie. Natomiast tutaj należy zwrócić uwagę na to, że jeżeli pacjentka jest starsza, to okres rekonwalescencji się wydłuża. I tak na na przykład u pacjentki 35-letniej okres między zabiegami wynosi mniej więcej 4 tygodnie, a u pacjentki 65 letniej nie jest on krótszy niż 5 tygodni. 

ADS: Czy są jakieś metody, które mogą przyspieszyć proces regeneracji naszej skóry po zabiegach laserowych?

KC: Rutynowo w naszym gabinecie stosujemy zabieg łączony – laser frakcyjny z osoczem bogatopłytkowym. Skraca to okres rekonwalescencji oraz zwiększa efekt samego zabiegu. Osocze ma tutaj za zadanie dostarczyć składniki i czynniki wzrostu, które wzmagają regenerację skóry. Kolejną możliwością w zabiegach łączonych jest zastąpienie osocza bogatopłytkowego fibryną bogatopłytkową, która ma jeszcze intensywniejsze działanie. To jest zabieg który na początku wykonywaliśmy opcjonalnie, jednak w tym momencie wszystkim naszym pacjentom go rekomendujemy – efekty są bardzo widoczne i różnica jest naprawdę znacząca.

MK: W jakiej postaci to osocze jest podawane pacjentkom? 

KC: Możemy zaproponować dwa sposoby podania osocza. Pierwszym z nich są iniekcje tuż po zabiegu, natomiast jest to bardzo bolesne w związku ze zwiększoną wrażliwością skóry po laserze. Drugim sposobem jest nałożenie maski z osocza bogatopłytkowego – jałowy opatrunek nakładamy na twarz i polewamy ją osoczem. Osocze wchłania się poprzez mikrouszkodzenia wytworzone w skórze przez wiązkę laserową. Pacjentka odpoczywa po zabiegu około 5 minut z nałożoną na twarz maską. 

MK: Czy osocze bądź też fibryna bogatopłytkowa mają w Państwa gabinecie też inne zastosowanie?

KC: Kilka lat temu bardzo popularny był zabieg, który potocznie nazywano wampirzym liftingiem. W formie mezoterapii podawano osocze bogatopłytkowe śródskórnie. Później, z biegiem lat, odkryto możliwość wytworzenia fibryny bogatopłytkowej. Wampirzy lifting miał na celu stymulację regeneracji skóry. Dopiero później zaczęły się próby połączenia tego zabiegu z innymi procedurami. Jednym z tych połączeń był właśnie laser ablacyjny z osoczem bogatopłytkowym. Teraz jest to jeden z najbardziej popularnych zabiegów łączonych w medycynie estetycznej. 

A jeśli macie ochotę odwiedzić naszych rozmówców w gabinecie, znajdziecie ich w Bydgoszczy, w centrum medycznym Dormed.

Artykuł Kiedy jest najlepszy czas na laser? pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Planujemy z Martą zrobić cykl wywiadów z seniorami, którzy nas zachwycają swoją formą. Co Wy na to? 🙂

Dzisiejszy wpis powstał z inspiracji Davida Sinclaira, którego często cytujemy i który na swoim Twitterze polecił artykuł dotyczący Shigeaki Hinohara, japońskiego lekarza, który dożył 105 lat. Opowiemy o jego diecie, poglądach na temat emerytury i innych wskazówkach dotyczących długowieczności.

Hinohara przez ponad pół wieku pracował jako lekarz w jednym z wiodących szpitali w Tokio. Był pionierem kompleksowych badań kontrolnych, które dziś stały się standardem dla wielu Japończyków w średnim wieku. Napisał książkę „Ikikata Jozu” („Jak dobrze żyć”), która  sprzedała się w ponad 1,2 miliona egzemplarzy. 

Hinohara zachęcał seniorów do aktywnego życia towarzyskiego. W 2000 roku założył grupę dla osób w wieku powyżej 75 lat i wezwał ich do wnoszenia wkładu w społeczeństwo, wykorzystując swoją mądrość i doświadczenie.

Postaram się dzisiaj skonfrontować najczęściej cytowane rady dr Shigeaki Hinohara z literaturą naukową na ten temat. 

Zdjęcie główne przedstawiające dr Hinohara dzięki uprzejmości Petri Arttuti Asikainen (link).

1. Nie przechodź na emeryturę

„Nie ma potrzeby przechodzenia na emeryturę, ale jeśli trzeba, to powinno być to dużo później niż w wieku 65 lat” – powiedział Japończyk w wywiadzie dla The Japan Times z 2009 roku [1].

Hinohara oczywiście praktykował to, co głosił. Do kilku miesięcy przed śmiercią leczył pacjentów i pracował do 18 godzin dziennie.

Przeglądając bazy medyczne, faktycznie znalazłam publikacje łączące przejście na emeryturę ze zwiększoną śmiertelnością [2]. Jednak duża metaanaliza z 2020 roku nie potwierdziła tego linku. Badanie te wykazały, że wcześniejsza emerytura nie wiązała się z wyższym ryzykiem zgonu. Podczas badania związku między przejściem na emeryturę a śmiertelnością najważniejsze jest, aby wziąć pod uwagę informacje na temat stanu zdrowia i danych demograficznych pacjentów. Pozwala to uniknąć stronniczych wyników [3].

2. Wchodź po schodach (i kontroluj swoją wagę)

Hinohara podkreślił znaczenie regularnych ćwiczeń. Mawiał: „wchodzę po dwa stopnie naraz, aby rozruszać mięśnie”. Ponadto sam nosił swój bagaż i wygłaszał wiele wykładów rocznie przemawiając na stojąco, by “pozostać silnym”.

Podkreślał również,  że ludzie, którzy żyją wyjątkowo długo, mają wspólną cechę: nie mają nadwagi. W istocie otyłość jest powszechnie uważana za jeden z najważniejszych czynników ryzyka zwiększonej zachorowalności i śmiertelności.

Jak czytamy w cytowanym wywiadzie [3], dieta Hinohary wyglądała następująco. „Na śniadanie piję kawę, szklankę mleka i trochę soku pomarańczowego z łyżką oliwy”. 

„Lunch to mleko i kilka ciastek, albo nic, kiedy jestem zbyt zajęty, żeby jeść” – kontynuował. 

„Nigdy nie jestem głodny, ponieważ skupiam się na swojej pracy. Kolacja to warzywa, trochę ryb i ryżu oraz dwa razy w tygodniu 100 gramów chudego mięsa ”.

Na temat restrykcji kalorycznej i postu przerywanego w aspekcie wydłużenia życia już Wam pisałyśmy tu Są to udowodnione strategie pozytywnie przyczyniające się do spowolnienia procesu starzenia. 

Metaanalizę ma temat wpływu aktywności fizycznej na długość życia znajdziecie w tej publikacji [4]. Z kolei inna publikacja metaanaliza udokumentowała związek aktywności fizycznej z redukcją upadków u osób starszych [5]. 

3. Znajdź swój cel 

Hinohara wcześnie odnalazł swój cel – po tym, jak lekarz rodzinny uratował życie jego matki. Janit Kawaguchi, dziennikarka, która uważała Hinoharę za mentora, powiedziała: „Wierzył, że w życiu chodzi o wkład, więc miał niesamowitą chęć pomagania ludziom, wstawania wcześnie rano i robienia czegoś wspaniałego dla innych ludzi. To go napędzało i utrzymywało przy życiu ” [1].

„Cudownie jest żyć długo” – powiedział Hinohara w wywiadzie. „Do ukończenia 60 lat łatwo jest pracować dla swojej rodziny i osiągać swoje cele. Ale w późniejszych latach powinniśmy starać się wnosić wkład do społeczeństwa. Od 65 roku życia pracuję jako wolontariusz. Nadal pracuję 18 godzin siedem dni w tygodniu i uwielbiam każdą jego minutę. ”

Oczywistym jest, że życie, w którym mamy swoją pasję i udało nam się odnaleźć cel dający motywację do działania może przynieść ogrom satysfakcji. Mimo to nie znalazłam rzetelnych badań naukowych, które mogłyby to potwierdzić. Nie jestem ekspertem psychologii i jeśli coś pominęłam, a Wy znacie takie badania – poproszę bardzo o link.

4. Wprowadź luz w swoje życie

„Wszyscy pamiętamy, jak będąc dziećmi, bawiąc się, zapominaliśmy o jedzeniu lub spaniu” – powtarzał często. „Wierzę, że jako dorośli możemy zachować taką postawę – najlepiej nie męczyć ciała zbyt wieloma zasadami”.

Stres w naszym życiu jest nieunikniony. Najważniejsze jest, jak sobie z nim radzimy i czy szybko potrafimy zauważyć, czy nami zawładnął. 

Koniecznie przeczytajcie nasz post na temat wpływu stresu na nasze zdrowie, a tym samym proces starzenia. W tym puncie zgadzamy się z dr Hinohara w 100 procentach. 

5. Znajdź inspirację, radość i spokój w sztuce

Hinohara zamiast próbować walczyć ze śmiercią, znalazł spokój w sztuce. W wieku 88 lat napisał scenariusz do japońskiego musicalu „The Fall of Freddie the Leaf”, w którym występował także jako aktor tańcząc z dziećmi. Spektakl, po raz pierwszy został wystawiony w 2000 roku.

I tu przytoczymy słowa Johanna Wolfganga von Goethe’go który powiedział:„Każdego dnia trzeba posłuchać choćby krótkiej piosenki, przeczytać dobry wiersz, obejrzeć piękny obraz, a także, jeżeli to możliwe, powiedzieć parę rozsądnych słów”. Po tym cytacie napiszemy trzy razy TAK. 

Choć brak rzetelnych badań na ten temat to intuicja nam podpowiada, że coś w tym musi być. 

Artykuł Jak dożyć 100 lat? Odpowiada dr Hinohara z Japonii. pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Pewnie wielu z nas zmuszano do jedzenia szpinaku w przedszkolach i dla wielu osób zielona breja jest nadal koszmarnym wspomnieniem. 

Jak się okazało po latach, szpinak wcale nie zawiera tak dużo żelaza. Był to po prostu błąd laboratoryjny – naukowcy pomyli się o rząd wielkości w oznaczeniu jego stężenia. Jednak wskutek tej jednej pomyłki przez lata wierzono, że szpinak zawiera 10 razy więcej żelaza niż w rzeczywistości.

Teraz okazuje się, że zbyt wysoki poziom żelaza we krwi może mieć poważne skutki zdrowotne. 

Rodzaje żelaza w organizmie

Żelazo jest niezbędnym składnikiem mineralnym w diecie. Wchodzi w skład hemoglobiny, która jest odpowiedzialna za dostarczanie tlenu do wszystkich komórek organizmu. Istnieją dwa rodzaje żelaza w diecie:

• Żelazo hemowe: występuje tylko w żywności pochodzenia zwierzęcego, głównie w czerwonym mięsie. Jest łatwiej wchłaniane niż żelazo niehemowe.
• Żelazo niehemowe: występuje głównie w produktach roślinnych.

Co się dzieje, kiedy żelaza jest za dużo

Mimo ogrywania roli w wielu podstawowych funkcjach organizmu, żelazo można również przedawkować. Jego zwiększony poziom we krwi został powiązany z wieloma chorobami związanymi z wiekiem, w tym z chorobą Parkinsona, marskością wątroby, a także osłabioną zdolnością naszego organizmu do zwalczania infekcji [1].

Hormonem, który reguluje poziom żelaza w organizmie jest hepcydyna. Gdy w organizmie jest już wystarczająca ilość żelaza, hepcydyna hamuje jego dalsze wchłanianie [2]. 

W warunkach fizjologicznych we krwi krąży bardzo mało wolnego żelaza. Może nie tak do końca “wolnego” – cząsteczki żelaza są związane z białkami takimi jak transferyna. Do zatrucia żelazem może dojść po przedawkowaniu suplementów żelaza, ale także w przypadku hemochromatozy. Jest to choroba genetyczna charakteryzująca się nadmiernym wchłanianiem żelaza z pożywienia [3]. 

W jej przebiegu żelazo gromadzi się w większości narządów wewnętrznych. Jego nadmiar zwiększa ryzyko wystąpienia marskości wątroby, a w konsekwencji wieloogniskowego raka pierwotnego wątroby, oraz cukrzycy, niewydolności serca, czy zapalenia stawów [3]. 

Jak pozbyć się żelaza z organizmu?

Do tej pory nie udało się opracować leków redukujących nadmiar żelaza. najskuteczniejszym sposobem pozbycia się jego nadmiaru są upusty krwi. Konieczne jest również zmniejszenie spożycia pokarmów bogatych w żelazo, takich jak czerwone mięso. Warto też unikać przyjmowania witaminy C z pokarmami bogatymi w żelazo.

Jak poziom żelaza wpływa na długość życia?

Istniały już wcześniejsze prace łączące podwyższony poziom żelaza z przyspieszonym procesem starzenia. Dzisiaj chciałybyśmy Wam napisać o badaniu, które zostało przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Edynburgu i Instytutu Biologii Starzenia im. Maxa Plancka w Niemczech i opublikowane w lipcu 2020 w prestiżowym czasopiśmie Nature Communications [4]. Analiza ta objęła ponad 1 milion osób. wykazała 10 regionów w genomie, które są powiązane z długością życia, stanem zdrowia i długowiecznością. 

Okazało się, że wśród tych 10 kluczowych regionów genomu powiązanych z długowiecznością znalazły się także regiony związane z metabolizmem żelaza. Mówiąc prościej, okazało się, że zbyt dużo żelaza we krwi może wiązać ze zwiększonym ryzykiem wcześniejszej śmierci i przyspieszonym procesem starzenia [4]. 

„Jesteśmy bardzo podekscytowani tymi odkryciami. zdecydowanie sugerują one, że wysoki poziom żelaza we krwi skraca nasze życie, a utrzymywanie odpowiedniego poziomu może zapobiec uszkodzeniom związanym z wiekiem”

– mówi główny badacz Paul Timmers z Uniwersytetu w Edynburgu.

Badacze spekulują, że opublikowane odkrycia dotyczące metabolizmu żelaza mogą również wyjaśnić, dlaczego bogate w żelazo czerwone mięso jest powiązane z chorobami związanymi z wiekiem. 

Mając na uwadze przytoczone badania, warto przy wykonywaniu następnych badań laboratoryjnych oznaczyć dodatkowo poziom żelaza i ferrytyny. W razie jakiegokolwiek odchylenia należy skonsultować wyniki z lekarzem. Utrzymanie odpowiedniego poziomu może być kluczem do wolniejszego starzenia się, a tym samym dłuższego życia.

Artykuł Odpowiedni poziom żelaza we krwi kluczem do spowolnienia starzenia pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Nie ukrywam, że na początku byłam bardzo sceptyczna do koncepcji postu przerywanego (ang. Intermittent Fasting – IF). Pamiętam, jak do Instytutu, w którym pracuję, przyjechał na stypendium chirurg z Azji zajmujący się przeszczepami wątroby. Pewnego razu postanowiliśmy z kolegami zaprosić go na lunch. Z radością przyjął zaproszenie, ale zamówił sobie tylko wodę. Pomyśleliśmy, że być może wybór restauracji nie był najlepszy, ale chodziło o coś innego. Nasz nowy kolega powiedział nam, że nie jada w ciągu dnia i spożywa tylko jeden posiłek po zmierzchu. Możecie sobie wyobrazić, jakie było nasze zdziwienie. Większość z nas pomyślała, że chyba zwariował. Oczywiście znałam doskonale idee restrykcji kalorycznej i jej potencjalnego wpływu na zdrowie (pisałyśmy o tym tutaj), ale takie poszczenie wydawało mi się absurdalne i w zasadzie niewykonalne [1].

Kilka lat po tej historii, pod wpływem entuzjazmu na temat Intermittent Fasting wśród osób zajmujących się naukowo tematyką starzenia (m.in. Davida Sinclaira z Uniwersytetu Harvarda) przyjrzałam się publikacjom naukowym na ten temat. Przeanalizowałam potencjalne korzyści i ewentualne ryzyka związane z takim sposobem żywienia. Przy okazji polecamy Wam bardzo wywiady z Davidem Sinclairem (np. ten) i jego bestsellerową książkę “Lifespan: Why We Age-and Why We Don’t Have To”[2].

Obiekt zainteresowania badań klinicznych – post przerywany

Post przerywany to nie żaden wymysł. Oprócz dostępnych już badań naukowych, aktualnie prowadzonych jest ok. 60 badań klinicznych na jego temat! Sprawdzane jest, jak post przerywany wpływa na pacjentów m.in. z nowotworami (piersi, jajników, prostaty, z glejakiem wielopostaciowym), z chorobami przewlekłymi (stwardnieniem rozsianym, łuszczycą, zespołem policystycznych jajników czy chorobą Crohna) oraz po zawale mięśnia sercowego [3]. Jak widzicie, lista jest bardzo długa, zatem zapraszamy do lektury. 

Historia przerywanego postu

Schemat żywienia oparty na poście znany jest nam od wieków. Nasi przodkowie nie spożywali codziennie trzech dużych posiłków, o regularnych porach, a tym bardziej nie sięgali po przekąski. Nie prowadzili też siedzącego trybu życia. 

W ostatnich latach temat Intermittent Fasting został spopularyzowany przez licznych autorów. Zaliczamy do nich dr Michael Mosley (“Fast 800”), Kate Harrison (“Dieta 5:2”) oraz dr. Jasona Funga  i jego bestsellerowy “Kod otyłości”, w której przedstawia wiele badań oraz własne doświadczenie kliniczne. Jak widzicie post przerywany zyskuje coraz większy rozgłos i zwolenników.

IF promują też znani i lubiani – m.in. Hugh Jackman i Nicole Kidman.

Na czym polega Intermittent Fasting?

Post przerywany jest sposobem odżywiania, który obejmuje godziny lub dni braku, lub też minimalnego spożycia żywności. I co najważniejsze – wszystko to bez głodówki i pozbawiania niezbędnych składników odżywczych.

Istnieje kilka schematów Intermittent Fasting:

1. 5:2 – jesz normalnie pięć dni w tygodniu. W pozostałe dwa dni „pościsz”, jedząc od 500 do 600 kalorii.
2. Jeden posiłek dziennie. Codziennie spożywasz wszystkie kalorie w jednym posiłku, a resztę dnia pościsz. Tak właśni robił nasz znajomy chirurg.
3. 8/16 – zjadasz wszystkie swoje dzienne kalorie w skróconym okresie (zwykle w ciągu 6-8 godzin), a resztę czasu pościsz. Schemat ten czasem nazywany jest 8-godzinną dietą.

Najprostszy schemat, jaki może mieć post przerywany:

1. Pomiń śniadanie.
2. Około południa przerwij post i zjedz swój pierwszy posiłek.
3. Ok 15-16 zjedz obiad.
4. Przestań jeść po godzinie 18-20.
5. Powtórz ten harmonogram następnego dnia.

Te zasady wcale nie wyglądają rygorystycznie, prawda?

Post przerywany – o co chodzi?

Żeby zrozumieć o co chodzi w przerywanym poście, musimy wiedzieć, co się dzieje w naszym organizmie po posiłku. Po spożyciu węglowodanów poziom glukozy (cukru) we krwi wzrasta. W odpowiedzi nasza trzustka wytwarza hormon zwany insuliną. Wyrzut insuliny zwiększa transport glukozy do wnętrza komórek, podczas gdy jelita rozkładają jedzenie. Jak już jesteśmy najedzeni nasze ciało uwalnia hormony, takie jak cholecystokinina (CCK) i leptyna [4].

Jednak gdy węglowodanów spożywamy za dużo, nasza trzustka musi pracować nieustannie. Każda dodatkowa glukoza gromadzona jest w postaci tłuszczu, co może prowadzić do przyrostu masy ciała, insulinooporności, cukrzycy i chorób nowotworowych. Tłuszcz jest przechowywany w tkance tłuszczowej w postaci trójglicerydów, które w okresach postu rozkładane są do kwasów tłuszczowych i glicerolu. Następnie wątroba przekształca kwasy tłuszczowe do ciał ketonowych, które są głównym źródłem energii dla wielu tkanek (szczególnie dla mózgu) w trakcie postu. Po posiłku poziom ciał ketonowych we krwi jest niski, i wzrasta on w ciągu 8 do 12 godzin po rozpoczęciu postu [5]. To najważniejsze podstawowe informacje jeśli chodzi o post przerywany. Chcecie wiedzieć więcej? Czytajcie dalej.

“Przełączenie metaboliczne” i ketoza

I właśnie kluczowym mechanizmem w przerywanym poście jest tzw. “przełączanie metaboliczne”. Pod wpływem postu następuje przejście – zamiast wykorzystywać energię z glukozy zmagazynowanej w wątrobie , organizm pozyskuje energię z ketonów, które są przechowywane w tłuszczu [6].

Ketoza to stan nagromadzenia ketonów we krwi. Dąży do niego np. dieta Atkinsa, dieta ketogeniczna i inne diety o ograniczonej zawartości węglowodanów [7].

(O diecie ketogenicznej pisałyśmy tutaj).

W skrajnych przypadkach ketoza może uszkodzić wątrobę, nerki i mózg. Jest szczególnie niebezpieczna dla osób z chorobami przewlekłymi, jak cukrzyca czy choroby serca [8].

Jednakże wzrost ketonów we krwi też może inicjować w komórkach aktywność różnych szlaków sygnałowych, o których wiadomo, że wpływają na zdrowie i spowalnianie procesu starzenia [9].

Ponadto Intermittent Fasting wzmacnia obronę organizmu przed stresem oksydacyjnym i metabolicznym, jak również inicjuje usuwanie lub naprawę uszkodzonych cząsteczek [10].

Czy IF jest skuteczne?

W 2019 została opublikowana bardzo ciekawa praca w prestiżowym New England Journal of Medicine. Rafael de Cabo i Mark Mattson przeanalizowali wiele badań w celu wyjaśnienia, jak post przerywany może wpływać na metabolizm, prowadzić do obniżenia ciśnienia tętniczego oraz powodować zmniejszenie poziomu stanu zapalnego, który współwystępuje z wieloma chorobami przewlekłymi [11].

“Przerywany post może być częścią zdrowego stylu życia.”

– Dr Mattson, który przez 25 lat badał wpływ przerywanego postu na zdrowie i sam zaczął go stosować około 20 lat temu.

Oczywiście jest to sprzeczne z tym, co słyszeliśmy wcześniej na temat częstotliwości jedzenia. Kto z nas nie był uczony, że należy jeść 5 posiłków dziennie?

Analiza ta wykazała, że IF przynosi wiele pozytywnych efektów, szczególnie w przypadku otyłości, cukrzycy, chorób sercowo-naczyniowych, nowotworów i chorób neurodegeneracyjnych. Utrata masy ciała możliwa jest bez głodzenia się. Temu rodzajowi żywienia zawdzięczamy też spowolnienie procesów starzenia.

Co więcej, zespół badawczy z Baltimore poinformował w 2018 r, że przerywany post stosowany u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym poprawia ich stan zdrowia w ciągu zaledwie dwóch miesięcy [12].

Badanie wpływu Intermittent Fasting w grupie kobiet z nadwagą wykazało, że osoby stosujące przerywany post w schemacie 5:2 straciły taką samą wagę jak kobiety, które ograniczały kalorie. Przewaga IF polega na tym, że organizm lepiej reagował na insulinę. Odnotowano u nich też większą redukcję tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha niż w grupie kobiet stosujących tylko restrykcję kaloryczną [13].

Istnieją także dowody oparte na badaniach przedklinicznych, że przerywany post może opóźnić początek i postęp procesów chorobowych w zwierzęcym modelu choroby Alzheimera i Parkinsona [14, 15].

Pomimo tego, że post przerywany okazuje się być skuteczny w zapobieganiu wielu chorobom, należy pamiętać, że osoby ze zdiagnozowaną cukrzycą, z zaburzeniami odżywiania (takimi jak anoreksja i bulimia) oraz kobiety w ciąży lub w trakcie karmienia piersią nie powinny podejmować prób Intermittent Fasting [11].  

Jak działa post przerywany działa na poziome komórkowym?

W trakcie procesu starzenia w naszym organizmie dochodzi do naturalnego gromadzenia uszkodzonych komórek i tzw. “komórkowych odpadów”. W badaniach na gryzoniach wykazano, że przerywany post “uruchamia” proces zwany autofagią, polegający na usuwaniu “komórkowych śmieci”[16].

Wytwarzane w trakcie  Intermittent Fasting ciała ketonowe są nie tylko paliwem zużywanym w trakcie postu. Są to też substancje o dużym wpływie na komórki i narządy. Odpowiadają za regulację ekspresji i aktywność wielu białek wpływających na zdrowie i proces starzenia – m.in. NAD+ i sirtuiny [9, 17].

Jakie wyzwania stoją przed Intermittent Fasting?

Chociaż przerywany post zakłada spożywanie mniejszej ilości kalorii, utrata masy ciała nie jest głównym czynnikiem wpływającym na korzyści zdrowotne. Potrzebne są dalsze badania w celu ustalenia, czy ten schemat odżywiania jest bezpieczny dla osób o normalnej masie ciała, dla osób starszych i dzieci (większość badań została przeprowadzona na otyłych osobach w wieku średnim).

Bardzo ważne jest też ustalenie, czy ludzie mogą utrzymywać przerywany post przez lata i jakie mogą z niego wypływać potencjalnie korzyści lub szkody. 

Naukowcy przyznają, że jeszcze nie rozumieją w pełni specyficznych mechanizmów związanych z Intermittent Fasting. Jednak firmy zajmujące się cateringiem dietetycznym, szybko wychwyciły modę i obecnie kilka firm proponuje swoim klientom schemat żywienia wg IF.

Dobra wiadomość jest taka, że firmy farmaceutyczne poszukują bezpiecznych i skutecznych leków, które naśladowałyby skutki przerywanego postu bez potrzeby zmiany nawyków żywieniowych.

Byłoby wspaniale, ponieważ każdy z nas doskonale wie, jak się czujemy, kiedy jesteśmy głodni. W języku angielskim ten stan umysłu ma nawet określenie, czyli hangry, które oznacza bycie złym z powodu głodu. Powstało ono z połączenia słów hungry (głodny) i angry (zły).

Artykuł Post przerywany, czyli intermittent fasting. pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Selen to pierwiastek niezbędny do utrzymania optymalnego stanu zdrowia. Działa przeciwutleniająco, przeciwzapalnie, a także jest niezbędny do syntezy hormonów tarczycy.

Czy ktoś z Was zrobił sobie kiedyś oznaczenie poziomu selenu we krwi? Przyznam się, że ja nie… jeszcze 🙂

Selen – rola w organizmie człowieka

Rola selenu w organizmie człowieka i jego wpływ na nasze zdrowie jest tematem naukowców od lat. W serwisie Pubmed wpisując hasła: selen a nowotwory, selen a tarczyca czy selen a Hashimoto można znaleźć ogrom publikacji mówiących o skutkach niedoborów i zawyżonych normach tego pierwiastka. Temat selenu cały czas powraca. Przykładem jest najnowsza publikacja w Clinical Nutrition dotycząca korelacji spożycia selenu w diecie z długością naszych telomerów [1]. Dla przypomnienia czym są telomery i dlaczego nam na nich zależy przeczytajcie nasz wpis (klik).

Pewnie zastanawiacie się, gdzie występuje selen i jak go dostarczyć do organizmu? Z pożywieniem! To właśnie dieta jest głównym źródłem selenu u ludzi. Pokarmy wzbogacone w selen to głównie zboża, mięso i ryby.

Jaki jest odpowiedni poziom selenu we krwi?

Wartości referencyjne poziomu selenu w osoczu wg laboratorium ALAB przedstawiają się następująco:

• < 1 rok: 33 – 71 mcg/L 
• 2 – 5 lat: 32 – 84 mcg/L
• 6 – 10 lat: 41 – 74 mcg/L
• 11 – 16 lat: 40 – 82 mcg/L 
• > 16 lat: 50 – 120 mcg/L

Selen w optymalnym stężeniu wykazuje działanie przeciwwirusowe, jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu rozrodczego, a także powoduje zmniejszone ryzyko wystąpienia autoimmunologicznej choroby tarczycy [2]. 

Opublikowano też badania, w których wykazano, że prawidłowe stężenie selenu zmniejsza ryzyko raka prostaty, płuc, jelita grubego i pęcherza [2]. Co ważne, a może nawet kluczowe – suplementacja selenem może przynieść korzyść wyłącznie (!), kiedy mamy stwierdzone jego niedobory. Suplementacja u osób, które mają odpowiedni poziom selenu, może zwiększyć ryzyko cukrzycy typu 2 [3]. Na rynku bez problemu, znajdziecie preparaty selenu dla kobiet, mężczyzn i dzieci, selen organiczny czy też nieorganiczny. Jednak pamiętajmy, nigdy go nie suplementujemy na własną rękę, tylko po konsultacji z lekarzem.

Niedobór selenu w organizmie – objawy

Niedobory selenu związane są:

• ze zwiększonym ryzykiem śmiertelności,
• z osłabioną funkcją układu immunologicznego,
• z pogorszeniem funkcji poznawczych [4].

Czym objawia się nadmiar selenu?

Wczesne oznaki nadmiernego spożycia, czy przedawkowania selenu to zapach czosnku w oddechu i metaliczny smak w ustach. Najczęstszymi objawami zbyt wysokiego spożycia selenu są wypadanie włosów i łamliwość paznokci. Mogą pojawić się też zmiany skórne, zaburzenia układu nerwowego, nudności, biegunka, zmęczenie i drażliwość [5].

Naturalne źródła selenu w diecie

Pisałam wcześniej o tym, że selen pozyskujemy głównie z diety. A ile dokładnie selenu znajduje się w poszczególnych produktach?

Poniżej przedstawiamy zawartość selenu w produktach spożywczych (mikrogramy selenu (mcg) na porcję (100g) wg [6]):

• Orzechy brazylijskie (6–8 orzechów) – 544
• Tuńczyk – 108
• Halibut – 55
• Sardynki – 52
• Krewetki – 47
• Stek wołowy – 38
• Indyk – 36
• Wątróbka wołowa – 32
• Kurczak – 25
• Twarożek 1%- 23
• Ryż brązowy – 22
• Jajko na twardo (1 duże) – 15
• Chleb pełnoziarnisty (1 kromka) – 13
• Szpinak – 11
• Mleko (1% tłuszczu, 1 szklanka) – 8
• Soczewica – 6

PS. 5g orzechów brazylijskich, czyli mniej więcej tyle ile 1 orzech, spełnia zapotrzebowanie dobowe na selen w 137%.

Dzienne zapotrzebowanie

Zalecane dzienne spożycie (RDA) selenu wynosi 55 µg/dobę, podczas gdy WHO i FAO (Food and Agriculture Organization) ustaliły dzienną dopuszczalną dawkę na 400 µg / dzień [6].

Selen wydłuża życie

Najnowsze badania prof. Yanling Shu (opublikowane w styczniu 2020) [1] wykazały, że odpowiednie spożycie selenu w diecie ma działanie przeciwstarzeniowe. Telomery, czyli zakończenia na końcach chromosomów, skracają się z każdym podziałem komórek. Wiemy też, że stres oksydacyjny i stan zapalny mogą się do tego przyczyniać [7].  

Skracanie się telomerów wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób związanych z wiekiem, takich jak choroby sercowo-naczyniowe i cukrzyca [8]. Ważne jest, aby zidentyfikować czynniki przyczyniające się do skracania się telomerów. Pozwala to poznać mechanizmy wielu chorób przewlekłych oraz procesu starzenia. Wiele czynników wpływających na styl życia, w tym aktywność fizyczna, wzorce żywieniowe, czy palenie papierosów jest związane z długością telomerów.

Yanling Shu i wspólpracownicy ocenili związek pomiędzy spożyciem selenu, a długością telomerów na grupie 3194 Amerykanów w średnim wieku i starszych. Analiza wykazała, że u osób spożywających optymalną ilość selenu długość telomerów się zwiększyła. Związek ten okazał się najbardziej widoczny wśród kobiet i osób nie otyłych [1].

Przeciwutleniające właściwości selenu

Potencjalny mechanizm biologiczny związku między selenem w diecie a długością telomerów nie został jeszcze w pełni poznany. Może to być związane z przeciwutleniającym i przeciwzapalnym działaniem selenu, który zmniejsza stres oksydacyjny i akumulację uszkodzeń komórkowych wywołanych przez reaktywne formy tlenu (ROS) [9]. 

W stanie zapalnym komórki układu odpornościowego dzielą się szybciej, a co za tym idzie do szybszego skracania się telomerów. Selen znany jest z zapobiegania nadmiernej odpowiedzi immunologicznej poprzez modulowanie różnicowania i funkcji komórek odpornościowych [2].

Selen i otyłość 

Zastanawiający jest wynik analizy zacytowanych powyżej badań – efektu działania selenu nie potwierdzono w grupie osób otyłych. Wydaje się, że może to być związane z faktem, że u osób otyłych występuje wyższy poziom stanu zapalnego [10]. Ponadto sugeruje się, że niezdrowy tryb życia związany z otyłością (np. brak ruchu) i potencjalne czynniki środowiskowe sprzyjające otyłości (np. bisfenol A i kadm) przyczyniają się do wzrostu stresu oksydacyjnego [11]. Dlatego autorzy spekulują, że otyłość może osłabić ochronny wpływ spożycia selenu w diecie na długość telomerów z powodu podwyższonego poziomu stanu zapalnego lub stresu oksydacyjnego.

Mam nadzieję, że zainteresowałam Was tematem selenu w diecie. Wydaje się, że warto zadbać o jego optymalny poziom. Na rynku jest ogrom suplementów i preparatów z selenem i dlatego chciałabym Was ostrzec, żeby być bardzo ostrożnym w tej kwestii. Przede wszystkim pamiętajcie o oznaczeniu poziomu selenu we krwi i podjęciu decyzji o suplementacji wspólnie z lekarzem.

Artykuł Rola selenu w opóźnianiu starzenia pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Czas na trochę prywaty 🙂 Inspiracją do napisania tego postu był prezent od Mikołaja (patrz Marta). W tym roku dostałam mój pierwszy krem z retinolem. Pomyślałam, że będę pięknie wyglądać na Święta i Sylwestra i … i tu zaczął się problem. Czytałam wcześniej wiele publikacji naukowych i wpisów blogowych na temat retinolu; wiedziałam, że zadziała. Za mało jednak skupiłam się na fragmentach o tym, jak należy go stosować. Popełniłam większość kardynalnych błędów i dlatego postanowiłam się z Wami nimi podzielić, ponieważ przy złym użytkowaniu retinolu można sobie naprawdę zaszkodzić.

Od trądziku do redukcji zmarszczek

Co ciekawe, chociaż kwas retinowy jest jednym z głównych składników rynku przeciwstarzeniowego, pierwszym jego wskazaniem było leczenie trądziku oraz łuszczycy [2]. 

Wkrótce po tym, jak pacjenci z trądzikiem zaczęli stosować kwas retinowy, zauważono, że znacznie poprawia on również wygląd skóry. Już w roku 1984 roku badania Kligmana i in. nad wpływem retinoidów na typowe oznaki starzenia się skóry podbiły przemysł przeciwstarzeniowy [3]. Do dzisiaj większość wytycznych odnośnie stosowania retinoidów opiera się właśnie na pracach Kligmana [4]. Badania te wykazały pozytywny ich wpływ na pogrubienie skóry, zwiększenie produkcji kolagenu, elastyny oraz zwiększenie angiogenezy (powstawania nowych naczyń krwionośnych). Pacjenci zauważyli również redukcję zmarszczek, większą elastyczność skóry i jej poprawiony koloryt [5].

Czym są retinoidy?

Retinoidy to kwasowe pochodne witaminy A. Wyróżniamy ich trzy generacje:

Pierwsza generacja:

• alitretynoina (kwas 9-cis-retinolowy; ma zastosowanie w mięsaku Kaposiego u chorych w przebiegu zakażenia HIV oraz w ciężkim przewlekłym wyprysku rąk),
• retinaldehyd,
• retinol,
• izotretynoina (kwas 13-cis-retinowy; w formie doustnej stosowana jest jako lek w ciężkich postaciach trądziku),
• tretynoina (kwas retinowy).

Druga generacja:

• acytretyna (stosowana doustnie u pacjentów z rozległą łuszczycą oporną na inne formy terapii, ciężką postacią rybiej łuski i chorobą Dariera).

Trzecia generacja:

• adapalen,
• beksaroten,
• tazaroten [6].

Retinoidy to temat – rzeka i można by o nich napisać co najmniej kilka artykułów. Dziś skupimy się na retinolu w kosmetykach, które możemy kupić na własną rękę. Jeśli zaciekawi Was temat, napiszemy również o pozostałych retinoidach 🙂

Retinol – co to jest?

Retinol jest najsilniejszą pochodną witaminy A dostępną bez recepty. Substancją czynną retinoidów dostępnych z przepisu lekarza jest kwas retinowy (np. Retin-A, Locacid, Atrederm). Inaczej jest w przypadku retinolu – jest on przekształcany w kwas retinowy dopiero w naszej skórze.

Nie oznacza to jednak, że jest mniej skuteczny niż preparaty dostępne na receptę 🙂 Badania wykazały, że możemy uzyskać podobne korzyści, ale może zająć nam to nieco więcej czasu (około 12 tygodni) [7]. Wiadomo również, że retinol jest mniej drażniący dla skóry. Oprócz retinolu na rynku dostępne są też słabsze produkty zwane pro-retinolami. Nazwy, pod jakimi się kryją, to palmitynian retinylu, octan retinylu, czy linoleinian retinylu.

Działanie retinolu

Pierwszym efektem, jaki zauważymy po stosowaniu preparatów z retinolem, będzie szybsze złuszczanie się naskórka [8]. Oczywiście samo złuszczanie nie spowoduje, że skóra będzie wyglądać lepiej. Ten efekt pomaga jedynie w likwidacji przebarwień. Wtedy właśnie wiele osób porzuca stosowanie retinoidów. Okazuje się jednak, że te związki działają na znacznie głębszym poziomie, wpływając na ekspresję genów i indukcję biosyntezy kolagenu w skórze. Jednocześnie utrudniają syntezę enzymów degradujących kolagen pod wpływem promieniowania UV [9]. O kolagenie w skórze pisałyśmy tutaj – klik. 

Miejscowa aplikacja retinolu powoduje również indukcję glikozaminoglikanów (GAG) w skórze. GAGi przyczyniają się nie tylko do poprawy stanu nawodnienia skóry, ale również do wzmocnienia bariery naskórkowej i zwiększenia odporności skóry na działanie szkodliwych czynników zewnętrznych. Ponadto, retinol przyczynia się do tworzenia nowych naczyń krwionośnych w skórze, co poprawia jej koloryt. Jednak, żeby zobaczyć pierwsze efekty retinolu objawiające się spłyceniem zmarszczek trzeba regularne go stosować przez okres od trzech do sześciu miesięcy [10]. Inne badanie kliniczne również potwierdza, że ​​0.1% preparat retinolu stosowany przez 52 tygodnie może znacznie poprawić objawy fotostarzenia skóry, objawiając się zwiększoną ekspresją prokolagenu typu I, hialuronianu oraz markerów związanych z proliferacją fibroblastów [11]. 

Retinol a ciąża i karmienie piersią

Bardzo ważną informacją jest fakt, że retinoidy nie są zalecane kobietom w ciąży (doustne dawki witaminy A są szkodliwe dla rozwijającego się płodu), a także kobietom karmiącym [12]. Jednak w dużej meta-analizie dotyczącej stosowania kremów z retinoidami nie potwierdzono takiego związku [13]. Uważamy, że bezpieczeństwo to podstawa i podpisujemy się pod stwierdzeniem, że retinoidów (w tym retinolu) w ciąży i w czasie laktacji nie stosujemy. Oprócz wyżej wymienionych stanów krem z retinolem może być stosowany przez każdego, kto dostrzega pierwsze oznaki starzenia się skóry, nawet na bardzo wczesnym etapie. Trzeba pamiętać jednak o tym, że związek ten może być drażniący dla osób o wrażliwej skórze (oj prawda☺), ale możemy również przyzwyczaić naszą delikatną cerę do jego działania. 

Kiedy stosować retinol?

Wiele osób stosuje retinol w nocy. Eksperci twierdzą, że to powszechny mit, że nie można używać retinolu w ciągu dnia. Niestety nie znalazłyśmy publikacji, które jasno mówią, jak i kiedy stosować retinol i w związku z tym dla bezpieczeństwa rekomendujemy stosowanie ich w nocy. Zdecydowana większość prac w bazie Pubmed dotyczy kwasu retinowego i ciężko znaleźć najnowsze wytyczne stosowania retinolu. Prawdą jest, że retinoidy rozkładają się w świetle słonecznym. W obawie przed promieniowaniem słonecznym i ryzykiem utraty właściwości kosmetyków są one umieszczane w nieprzezroczystych opakowaniach i lepiej je aplikować w nocy [14]. Dlatego też stosowanie retinolu latem nie jest dobrym pomysłem. Niemniej jednak zawsze pamiętajmy o stosowaniu kremu z filtrem przeciwsłonecznym (im wyższy SPF tym lepiej). Tu także pojawiają się głosy, że to powszechny mit, ale my polecamy Wam stosowanie filtrów UVA i UVB przez cały rok (klik), najlepiej SPF 50. Dodatkowo musimy pamiętać o nawilżaniu skóry.

Jakie są stężenia retinolu w kosmetykach?

Jeśli jesteś posiadaczką wrażliwej skóry, można zacząć od stosowania retinolu co trzecią noc i sukcesywnie zwiększać częstotliwość zaczynając od kosmetyków z niższym stężeniem. Na rynku kosmetycznym mamy całą gamę kosmetyków z retinolem. Zakres stężeń jest bardzo duży. Znalazłyśmy kremy zawierające retinol zawierające go w stężeniu 0,05%, 0,15%, 0,2%, 0,3%, 0,4%, 0,5%, 1% a nawet 2%. W stężeniu 4% możemy go znaleźć w preparatach stosowanych w gabinetach kosmetycznych. Ważnym aspektem są tez dodatki do kremów z retinolem. Podpowiemy, że połączenie retinolu i witaminy C, kwasu ferulowego czy niacynamidu jest świetnym rozwiązaniem. Na pewno napiszemy więcej o tych substancjach w kolejnych postach. Większość ekspertów rekomenduje, żeby zacząć przygodę z retinolem od stężeń 0.2-0,3%. Wg Komitetu Naukowego ds. Bezpieczeństwa Konsumentów (SCCS) stosowanie retinolu w kremach do twarzy /rąk w stężeniu 0,3% jest uważane za bezpieczne [15].

Czy retinol ma jakieś wady?

Bardzo często po zastosowaniu retinoidów obserwuje się tak zwaną „reakcję retinoidową”, charakteryzującą się zaczerwienieniem, pieczeniem i złuszczaniem naskórka w miejscu ekspozycji [16]. Ponadto retinol cechuje się niestabilnością, co sprawia trudności w stosowaniu go w recepturze kosmetycznej. Musimy również pamiętać, że nie znamy jeszcze długofalowych efektów stosowania tych związków na zdrowej skórze.

Bakuchiol -roślinny retinol?

Istnieje także bezpieczna alternatywa retinolu: bakuchiol. Naukowcy udowodnili, że ten ekstrakt roślinny naśladuje działanie retinolu. Bakuchiol pochodzi z nasion i liści Psoralea corylifolia, czyli rośliny Bakuchi, tradycyjnie stosowanej w medycynie ajurwedyjskiej i chińskiej do leczenia chorób skóry. W jednym z badań osoby, które stosowały bakuchiol dwa razy dziennie przez okres 12 tygodni, zauważyły ​​znaczne spłycenie zmarszczek, poprawę pigmentacji, elastyczności i jędrności skóry. Wykazano, że bakuchiol działa w podobny sposób jak retinol. Również stymuluje produkcję kolagenu, ale jego stosowanie nie wiążę się   z taką ilością podrażnień [17].

Ile retinolu nakładać na twarz?

Jaka ilość kremu z retinolem jest wystarczająca, aby pokryć całą twarz? Jak zalecał prof. Kligman – wielkość ziarna groszku jest w pełni wystarczająca. Wtedy 30 ml kremu wystarcza na około 3-4 miesiące, przy stosowaniu co noc.  Ja niestety zastosowałam znacznie więcej:(

Przyzwyczajajmy jednak naszą skórę do retinoidów. Zacznijmy je używać powoli – co drugą lub trzecią noc. Ja chciałam szybkiego efektu i zastosowałam aplikację codzienną:( Oj, nie polecam. Po aplikacji musimy pamiętać o bardzo dobrym nawilżeniu skóry i ochronie przeciwsłonecznej.

Czy warto inwestować w retinol w kremie?

Zdecydowanie tak. Należy jednak robić to z dużą ostrożnością. Wybrać krem sprawdzonej marki, odpowiednio go przechowywać i powoli przyzwyczaić skórę do drażniącego działania. Retinol możecie znaleźć w kosmetykach takich jak krem do twarzy,  serum, olejek, czy krem pod oczy. Pamiętajcie również o okolicy szyi i dłoniach- to one często zdradzają nasz wiek. Możecie również zdecydować się na profesjonalną kurację z retinolem na przebarwienia i blizny w gabinecie kosmetycznym. Cena dobrych kremów z retinolem waha się od 80 zł do 2000 zł. W internecie znajdziecie wiele informacji i poleceń konkretnych kosmetyków. My z pełną rekomendacją możemy Wam polecić świetne profile na instagramie: dr Niny Wiśniewskiej i inti_skin. Jeśli ktoś jednak obawia się skutków ubocznych stosowania retinolu może zawsze wybrać krem z bakuchiolem.

Artykuł Retinol – pogromca zmarszczek pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Producenci obiecują, że ich kosmetyki zadziałają nawet na odchudzanie, rozstępy, cellulit, blizny pooperacyjne, żylaki czy trądzik. Maska i maseczka z kolagenem w proszku nikogo już nie dziwi, nie wspominając nawet o produktach do włosów.  

W dzisiejszych czasach młoda i zdrowa skóra jest standardem urody. A my, widząc kolejną reklamę czy sponsorowany wpis ulubionego blogera, zastanawiamy się, czy warto inwestować w takie kosmetyki. Jaki kolagen wybrać? Natywny, zhydrolizowany, z nano złotem, atelokolagen, norweski, czy może kolagen drobnocząsteczkowy? Czy on ma prawo zadziałać, czy przenika przez skórę, co go niszczy w organizmie? I wreszcie – czy warto wydać niemałą pewnie sumę by wypróbować na sobie. To są najczęstsze pytania, które sobie zadajemy. Na kosmetykach szał kolagenowy się nie kończy. Możemy go również suplementować,  a nawet zainwestować w ubrania z kolagenem (OMG).  Wszystko po to żeby nastąpiła „odbudowa kolagenu na twarzy” (i celowo piszę to w cudzysłowie☺). 

Skąd ta kolagenowa moda?

Niestety, już od 25. roku życia zasoby kolagenu w naszym organizmie się zmniejszają [1]. Skutkuje to pojawieniem się zmarszczek, osłabieniem kości, stawów oraz osłabieniem włosów [2]. Dieta bogata w cukier, nadmierna ekspozycja na słońce (klik), palenie papierosów, czy spożywanie produktów bogatych w AGE (klik) również zmniejszają jego poziom [3].

Teoretycznie wszystko jest w porządku – mamy wizję, że możemy odbudować czy pobudzić kolagen poprzez nałożenie kremu bądź wypicie szklanki hydrolizatu kolagenu. Brzmi rozsądnie, jednak tak pięknie może być tylko w reklamie.

Szukanie igły w stogu siana

Bardzo intensywnie poszukiwałyśmy rzetelnych badań naukowych potwierdzających działanie kolagenu na skórę, które nie są sponsorowane przez firmy produkujące tego typu produkty. Niestety, większość prac zawierała dopisek  “sponsored by” ☹. Musimy się Wam przyznać, że nie było łatwo znaleźć wiarygodne źródło wiedzy. Jeśli zastanawiacie się, czy warto inwestować w kolagenowe produkty, zapraszamy Was do lektury. 

Money talks

Żeby uzmysłowić sobie skalę zainteresowania kolagenem wspomnimy, że w 2016r. jego rynek wyceniono na około 4,27 mld USD i prognozuje się, że do 2025r. znacznie wzrośnie (według regionu i prognozy segmentów, 2014-2025. Badanie Grand View) [4].

Czym jest kolagen?

Kolagen jest głównym białkiem strukturalnym w ludzkich tkankach łącznych. Gdzie występuje kolagen w organizmie? Stanowi budulec m.in. skóry, kości, zębów, mięśni i stawów, tworząc siatki podporowe wzdłuż struktur komórkowych. Kolagen działa trochę jak klej, który utrzymuje komórki razem. Można by nawet powiedzieć, że kolagen jest dobry na wszystko 🙂 Jego decydowana większość znajduje się w skórze właściwej, gdzie jest produkowany. Fibroblasty (komórki w skórze właściwej)  syntetyzują kolagen, który nadaje naszej skórze podstawową strukturę [5].

Kolagen jest dość złożoną i masywną cząsteczką. Stanowi ponad jedną trzecią całkowitego białka w naszym organizmie. Z czego składa się kolagen? Jest bogaty w aminokwasy takie jak glicyna, prolina i hydroksyprolina [5].

Sama cząsteczka kolagenu przypomina warkocz lub linę. Poszczególne aminokwasy łączą się tworząc długie łańcuchy. Te następnie formują się w grubsze pasma, które skręcają się i owijają wokół siebie, tworząc potrójne helisy [5].

Co obiecują producenci?

Złożona, spolaryzowana struktura kolagenu i związana z tym jego duża wielkość jest nie lada wyzwaniem dla producentów kosmetyków z jego dodatkiem. 

Technolodzy łamią sobie głowę nad wymyślaniem nowych metod i rozwiązaniem problemu wielkości cząsteczek.  Zastanawiają się, jak dostarczyć kolagen do organizmu.  Jedni stosują zhydrolizowaną formę kolagenu lub peptydy kolagenowe. Tłumaczą, że poprzez rozłożenie kolagenu na mniejsze fragmenty zapewnią jego lepsze wchłanianie i penetrację do skóry właściwej. Co niektórzy próbują to rozwiązać za pomocą nanotechnologii (poprzez zastosowanie złota koloidalnego czy liposomów). Wszystko po to żeby znaleźć odpowiedz na pytanie, jak uzupełnić kolagen w organizmie, a tym samym – w skórze. Prawda jest jednak taka, że nadal brak jest rzetelnych dowodów naukowych na ten temat.  

Jedno wiemy na pewno – preparaty na skórę z kolagenem w czystej postaci nie są w stanie sprostać zadaniu. Kolagen w kremie na zmarszczki nie pomoże. Jego cząsteczki są większe niż pory w skórze. Jest on po prostu zbyt duży, aby przeniknąć przez naskórek ?

Dlaczego wydaje nam się, że kolagen w kremie działa?

Kremy z kolagenem zadziałają powierzchniowo. Spowodują napięcie naszej skóry i w pewnym stopniu jej nawilżenie, ale efekt ten szybko zniknie po kontakcie skóry z wodą. Czy zatem warto inwestować w takie kosmetyki? Naszym skromnym zdaniem – nie.

Kolagen w proszku – hit czy kit?

Prawdopodobnie każdy z nas spotkał się z terminem „kolagen w proszku”. Tu także chodzi o hydrolizowany kolagen do picia. Najczęściej jest wzbogacony w witaminę C. 

Suplementy diety z kolagenem mogą pochodzić z różnych źródeł (np. wieprzowego, bydlęcego, czy morskiego). Ostatnio najpopularniejszy jest morski kolagen ze względu na mniejsze ryzyko przenoszenia chorób odzwierzęcych. Charakteryzuje się on jednak dość niską stabilnością termiczną [6].

Po poszukiwaniach w bazie medycznej Pubmed znalazłyśmy badania sugerujące, że spożywanie kolagenu ma rację bytu [6,7]! (Wyobraźcie sobie nasze skakanie z radości na wieść, że prawdopodobnie istnieje sposób na uzupełnianie kolagenu! Też tak macie?)

Korzyści wynikające z doustnej suplementacji kolagenem

1. (prawdopodobnie) działa przeciwstarzeniowo

Badania sugerują, że doustne przyjmowanie suplementów kolagenu może pozytywnie wpływać na ujędrnienie skóry i redukcję zmarszczek. Wynika z nich, że spożywanie peptydów kolagenowych poprawia nawilżenie, elastyczność i redukcję zmarszczek (w porównaniu z placebo) [6,7].

2. (prawdopodobnie) wzmacnia stawy

Badania pokazują, że przyjmowanie hydrolizowanego kolagenu zmniejsza ból stawów po wysiłku i zwiększa gęstość tkanki chrzęstnej, czyniąc stawy bardziej elastycznymi [8]. 

W 2008 roku wykazano, że 6-miesięczne przyjmowanie zhydrolizowanego kolagenu przez sportowców skutkuje zmniejszeniem bólu stawów po wysiłku [9].

3. (prawdopodobnie) przyspiesza gojenie ran

Biomateriały na bazie kolagenu są wykorzystywane w inżynierii tkankowej i medycynie regeneracyjnej ze względu na doskonałą biokompatybilność i niską immunogenność [10, 11]. Kolagen jest także wykorzystywany do leczenia oparzeń. 

Jest jednak kilka słabych punktów w tych wymienionych badaniach. Są one przeprowadzane na stosunkowo małej liczbie osób, dodatkowo są dość krótkoterminowe. Ponadto, niestety rzadko też badania te omawiają możliwy mechanizm działania takiej suplementacji. 

Czym charakteryzuje się dobry kolagen do picia?

• Spożywajmy go wraz z witaminą C. Jest ona kluczowa do produkcji tego białka przez fibroblasty. Znajdziemy ją w zielonych warzywach liściastych, cytrusach, jagodach, pomidorach, kapuście, pestkach dyni, awokado i w czosnku [12]. 
• Pamiętajmy, że nie wszystkie dostępne na rynku kolageny są sobie równe. Jeśli np. mamy alergię na ryby lub skorupiaki, rybi kolagen w proszku nie będzie dobrym pomysłem. Upewnijmy się wtedy, że kolagen nie pochodzi z morskiego źródła.

Ile kolagenu suplementować?

Bardzo, bardzo czekamy na wyniki analizy publikacji podsumowującej większość badań nad suplementacją kolagenu! Została ona opublikowana w tym roku i jak tylko będziemy miały pełen jej dostęp zrobimy Wam mały update ? Z abstraktu dowiadujemy się, że do publikacji tej włączono 11 badań z udziałem łącznie 805 pacjentów.

Wyniki wydają się obiecujące zarówno w przypadku krótkotrwałego, jak i długotrwałego stosowania doustnych suplementów kolagenu w celu przyspieszenia gojenia się ran i opóźniania starzenia się skóry [13]. 

Autorzy pracy stwierdzili, że doustny kolagen zwiększają elastyczność i nawilżenie skóry oraz gęstość kolagenu skórnego. Ponadto podkreślają, że suplementacja kolagenu jest bezpieczna i nie zaobserwowano działań niepożądanych [13].

Czy domowe jedzenie jest dobrym źródłem kolagenu?

Pewnie niejedna z Was zastanawiała się w jakich produktach żywnościowych znajdziemy kolagen i jaka jest jego przyswajalność. Pomimo rad naszych babć pogląd, że kolagen w rosole odbuduje ten zanikający wraz z wiekiem, jest tylko pobożnym życzeniem. Co prawda żelatyna jest formą zhydrolizowanego kolagenu, lecz musielibyśmy mieć jej w diecie ogromne ilości i spożywać ją z dużą częstotliwością.

Musimy też pamiętać o tym, że nawet jeśli influencerka przedstawiająca się jako zdeklarowana weganka reklamuje nam kosmetyki czy suplementy kolagenowe, nie są to substancje wegańskie, ponieważ jest to produkt odzwierzęcy. 

Na koniec, pamiętajmy, że jest znacznie więcej udowodnionych naukowo interwencji pozytywnie wpływających na produkcję kolagenu niż sama jego suplementacja. Co na przykład? Stosowanie retinoidów, witaminy C, oraz co ciągle podkreślamy – całoroczna ochrona przeciwsłoneczna. 

Jeśli już jednak zdecydujemy się na zakup produktów z kolagenem i wybierzemy zaufane źródło, spójrzmy dokładnie na etykietę i upewnijmy się, że nie zawiera on żadnych niepotrzebnych dodatków. Znalazłyśmy nawet kolagen z jadem żmii☺

Jeśli chcecie więcej poczytać na temat kolagenu to polecamy Wam blog azjatycki cukier, gdzie autorka poświęca wiele wpisów kolagenowi (np tutaj: http://azjatyckicukier.blogspot.com/2019/07/nie-daj-sie-nabrac-kolagen-naturalny-i.html).

Artykuł Obalamy mity: kolagen w kremach pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Czym zajmuje się nanotechnologia?

Nanotechnologia jest uważana za naukę i technologię służącą do opracowywania cząsteczek, których średnica wynosi od 1 do 100 nanometrów. Substancje te znalazły szerokie zastosowanie w przemyśle kosmetycznym oraz w medycynie. Wykorzystuje się je w celach diagnostycznych oraz jako nośniki leków [1].

Nanokosmetyki

Nanokosmetyki są stosowane w pielęgnacji skóry, włosów, paznokci czy ust. Według reklamodawców mają wpływać na zmniejszenie skutków fotostarzenia, redukcję zmarszczek  i przebarwień, a nawet zapobiegać siwieniu i ograniczać wypadanie włosów. Nanokosmetyki mają też za zadanie przedłużać trwałość zapachu i powodować jego wolniejsze uwalnianie (np. Allure Parfum i Allure Eau Parfum Chanel). W produktach ochrony przeciwsłonecznej nanocząstki tlenku cynku i dwutlenku tytanu są uważane za najskuteczniejsze minerały, które chronią skórę przed szkodliwym promieniowaniem [2].

Czy świat nauki potwierdził te rewelacje?

Cząsteczki nano, dzięki swoim małym rozmiarom mają zwiększoną penetrację skóry, dłuższy czas uwalniania substancji czynnych, oraz zdolność do zwiększania stabilności tych substancji [3]. 

Jak się okazało, wyniki badań toksykologicznych wykazały pewne obawy dotyczące wpływu stosowania nanocząstek w kosmetykach, właśnie ze względu na możliwości ich przenikania przez skórę i potencjalnego zagrożenia dla zdrowia. Zapraszamy Was na przegląd tych najczęściej stosowanych obecnych w popularnych kremach. Czy cząsteczki nano są szkodliwe? Tego jeszcze nie wiemy. Póki co świat nauki przy słowie „bezpieczeństwo”postawił znak zapytania, ale go nie skreślił.

Najczęstsze nanocząsteczki stosowane w kosmetykach

1. Liposomy

Liposomy to pęcherzyki otoczone podwójną warstwą lipidów, czyli tłuszczów. Liposomy są tzw. składnikami GRAS (ang. generally recognized as safe), co oznacza, że ogólnie uznawane są za bezpieczne. Ich stosowanie wiąże się z minimalnym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Aby chronić daną substancję przed degradacją, liposomy zamykają ją w sobie. Tworzą w ten sposób kapsułkę, którą następnie uwalniają w sposób kontrolowany.

Częstymi związkami „zamykanymi” w liposomach są przeciwutleniacze, takie jak karotenoidy, koenzymQ10, czy likopen oraz witaminy (C, A, E i K). Są one często wykorzystywane w antyperspirantach, dezodorantach, pomadkach, kremach przeciwsłonecznych oraz w produktach anty aging Liposomy są wykorzystane w takich kremach jak Capture Totale (Dior), Advanced Night Repair Protective Recovery Complex (Estée Lauder), C-Vit Liposomal Serum (Sesderma) [3,4].

2. Niosomy

Niosomy mogą być pęcherzykami składającymi się z jednej lub wielu warstw, zakres ich wielkości wynosi od 100 nm do 2 μm średnicy. Są one głównie stosowane w kosmetykach i produktach do pielęgnacji skóry. Po raz pierwszy zostały opracowane i opatentowane przez L’Oreal. Znajdziemy je w np. w Niosome + Perfected Age Treatment (Lancome) [3,5].

3. Stałe nanocząsteczki lipidowe (SLN)

SLN są popularne w kosmetyce i farmacji, ponieważ składają się z biodegradowalnych (czyli ulegających wchłanianiu) lipidów, które wykazują niską toksyczność. Ich niewielki rozmiar zapewnia bliski kontakt z warstwą rogową naskórka, co zwiększa penetrację składników aktywnych przez skórę.

SLN mają właściwości odporne na promieniowanie UV i same działają jak filtry przeciwsłoneczne. Ponadto wpływają na zwiększenie nawilżenia skóry. SLN opóźniają też uwalnianie zapachów, dlatego możemy je znaleźć także w perfumach, np. w Allure Body Cream, Chanel [6].

4. Nanostrukturalne nośniki lipidowe (NLC)

NLC mają bardzo podobną budowę do SLN i wykazują bardzo niską toksyczność. Mają większą zdolność do „ładowania” substancji czynnej niż SLN. Umożliwiają również zwiększone nawilżenie skóry, a niewielki rozmiar zapewnia im możliwość zwiększonej penetracji substancji do skóry właściwej [6].

W październiku 2005r. na rynku kosmetycznym wprowadzono pierwsze produkty zawierające nanocząsteczki lipidowe, a mianowicie krem NanoRepair Q10® i serum NanoRepair Q10®, Dr. Rimpler GmbH. Innym przykładem są kremy: Regenerations Cream Intesive Ampoules (Scholl) oraz  Swiss Cellular White Illuminating Eye Essence (La Prairie) [3].

5. Nanoemulsje

Nanoemulsje zawierają małe cząsteczki lub kropelki o bardzo niskim napięciu pomiędzy fazą wodną i olejową. Wykazują różne rozmiary, od 50 nm do 200 nm. Nanoemulsje są szeroko stosowane, jako medium do kontrolowanego dostarczania substancji w dezodorantach, filtrach przeciwsłonecznych, szamponach, płynach, lakierach do paznokci, odżywkach i serum do włosów [7]. W preparatach kosmetycznych nanoemulsje, podobnie jak wymienione wyżej substancje, zapewniają szybką penetrację i aktywny transport składników aktywnych oraz nawilżenie skóry. Są składnikami m.in. Precision-Solution Déstressante Solution Nano Émulsion Peaux Sensitivity (Chanel) czy Korres Red Vine Hair Sun Protection (Korres) [3].

6. Nanocząsteczki złota

Nanocząsteczki złota dzięki właściwością przeciwgrzybiczym i przeciwbakteryjnym są powszechnie  wykorzystywane są w produktach kosmetycznych takich jak kremy, balsamy i dezodoranty [8]. Wykazują różne rozmiary, od 5 nm do 400 nm i można je znaleźć w wielu kremach dostępnych na rynku. Dla przykładu: Nano Gold Energizing Cream (Chantecaille), Nano Gold Anti-Aging Lifting Serum (Nuvoderm) [3].

Ale to nie wszystko

Lista nanozwiązków jest dużo dłuższa! Należą do nich jeszcze nanosfery, dendrymery, nanorurki węglowe, polimerosomy i inne. Wybrałyśmy najważniejsze z nich, ale jeśli chcecie (piszcie proszę w komentarzach), to uzupełnimy wpis również o te substancje.

Co z bezpieczeństwem?

Co uważacie o nanocząsteczkach po przeczytaniu powyższych informacji? Kuszą, prawda? Niestety, niewiele wiadomo na temat krótko- i długoterminowych skutków zdrowotnych ich stosowania w kosmetykach. Pojawiło się wiele obaw dotyczących możliwych zagrożeń, które mogą wyniknąć z penetracji nanomateriałów przez skórę i drogą wziewną [9]. 

W badaniach in vitro wykazano, że nanomateriały (takie jak nanorurki węglowe, fulereny węglowe, nanocząsteczki miedzi i nanocząsteczki srebra) mogą powodować stres oksydacyjny, prowadzić do stanu zapalnego i powodować uszkodzenia DNA [10].

Musimy pamiętać, o tym, że w przeciwieństwie do leków, które podlegają surowym wymogom kontroli nałożonym przez FDA w celu ich zatwierdzenia, nie ma takich wymagań w odniesieniu do kosmetyków. Podobnie sytuacja bezpieczeństwa użytkowania obejmuje także odżywki do rzęs, o czym pisałyśmy w osobnym artykule.

Szukajcie „nano” w składzie kosmetyków

Zgodnie z rozporządzeniem UE producenci muszą wymienić nanocząstki zawarte w produkcie, Przepisy kosmetyczne stanowią, że każdy produkt zawierający nanomateriały w swoim składzie powinien być wyraźnie wymieniony i musi zawierać słowo „nano” w nawiasach po wykazie składników.

Istnieje strategia badawcza wydana przez amerykańską Agencję Ochrony Środowiska (EPA) mająca na celu badanie wpływu nanocząstek na środowisko i zdrowie ludzkie. W ramach tej agencji skupiono się głównie na badaniach dwutlenku tytanu, nanocząstek srebra, nanorurek, tlenku ceru oraz fulerenów [11].

Jak zawsze sugerujemy Wam rozwagę w wyborze kosmetyków i byłoby świetnie, jakbyście mogli swój wybór oprzeć na rekomendacji dermatologów. My niestety nie możemy napisać jednoznacznej opinii, ponieważ nie ma w publikacjach naukowych rzetelnych badań klinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania tych substancji u ludzi. Gdy tylko pojawią się takie prace, na pewno Was poinformujemy.

Artykuł Nanocząsteczki w kosmetykach pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.

Pisałyśmy już Wam o tym, że starzenie definiuje się jako stopniowe pogarszanie funkcji fizjologicznych organizmu. Co więcej, nagromadzenie się uszkodzonych komórek z upływem czasu jest jego główną przyczyną [1].

Jak wiadomo, skóra starzeje się (czego objawem są między innymi zmarszczki) pod wpływem takich czynników zewnętrznych jak promieniowanie UV, substancje chemiczne, zanieczyszczenia, czy palenie papierosów [2]. Jednak, oprócz tych bodźców starzenie skóry jest wyzwalane również przez procesy endogenne, które wyzwalają glikację. Należą do nich: 

• nadmierna produkcja wolnych rodników, 
• mutacje genów jądrowych oraz mitochondrialnych (klik), 
• starzenie się komórek, 
• skracanie telomerów (klik), 
• zmniejszona proliferacja komórek,
• upośledzone funkcjonowanie układu odpornościowego [3].

W ostatnich latach naukowcy odkryli, że wiele spożywanych przez nas produktów, może mieć bardzo szkodliwy wpływ na nasz organizm, a także na starzenie się skóry. W związku z tym, to co jemy, nie jest obojętne dla naszej skóry. Proces, o którym Wam dzisiaj opowiemy nazywa się GLIKACJA i powoduje on gromadzenie się bardzo niepożądanych produktów w naszych komórkach. Napiszemy również czy jest jakiś sposób na zmarszczki, uniknięcie ich tworzenia się.

Co to jest glikacja?

Glikacja jest to termin chemiczny oznaczający proces wiązania cukru z białkami. Jak wiadomo, po spożyciu weglowodanów dochodzi do wzrostu poziomu glukozy we krwi. Wraz z jej wzrostem zwiększa się możliwość wiązania cukrów z białkami. Dzięki temu, tworzą się w ten sposób niepożądane cząsteczki, które nazywane zostały„zaawansowanymi produktami glikacji” lub w skrócie AGE [4]. AGE (czyli ang. advanced glycation end products) mogą być porównane do rdzy w samochodzie. Podobnie jak samochód rozwija korozję, jeśli zostanie wystawiony na działanie zbyt dużej ilości wody i soli, tak nasze komórki doświadczają gromadzenia się resztek komórkowych w postaci AGE.

Tłumacząc to bardziej naukowo, glikacja jest reakcją pomiędzy cukrem redukującym a białkami, w którym reaktywne grupy karbonylowe cukru redukującego reagują z wolnymi grupami aminowymi białek. Dzięki temu, powstaje niestabilna zasada Schiffa. Z kolei, dodatkowe przegrupowanie zasady Schiffa powoduje wytworzenie bardziej stabilnych produktów, którymi są ketoaminy lub fruktozoaminy. Te produkty podlegają następnie nieodwracalnemu utlenianiu, polimeryzacji, odwodnieniu i usieciowaniu w celu wytworzenia AGE [5].

AGE i starzenie się skóry

Jak się okazuje, receptory dla AGE są obecne w naskórku i skórze właściwej. Co ciekawe, zaobserwowano, że jest ich więcej w obszarach skóry eksponowanych na słońce, co sugeruje, że promieniowanie UV może odgrywać ważną rolę w tworzeniu się AGE [6]. Ponadto, gromadzenie się AGE w skórze zaobserwowano u pacjentów z cukrzycą, jak i w trakcie starzenia. W procesie tym, białka, takie jak kolagen I i IV, czy fibronektyna, są głównymi celami reakcji glikacji w skórze [6].

Jak wiadomo, wszystkie te procesy potencjalnie przyczyniają się do starzenia się skóry [5]. Czy więc ograniczenie AGE może to prosty sposób na zmarszczki?

Strategie kontroli AGE

Wykazano, że pomiar fluorescencji skóry jest skuteczną metodą wykrywania odkładania się AGE. Co więcej, okazało się, że fluorescencja skóry pozytywnie koreluje z wieloma zaburzeniami związanymi z wiekiem, takimi jak choroby sercowo-naczyniowe, zaburzenia nerek, zwyrodnienie plamki żółtej i ogólna śmiertelność [7].

Biorąc pod uwagę ogromne zaangażowanie AGE w zaburzenia związane z wiekiem, w tym starzenie się skóry, potrzebne są skuteczne strategie, aby zapobiec lub przynajmniej zmniejszyć ich gromadzenie się w organizmie.

W związku z tym najbardziej skuteczne strategie miałyby na celu usuwanie już utworzonych AGE z organizmu poprzez degradację glikowanych białek, czy hamowanie ich powstawania. Nad tym pracują aktualnie firmy farmaceutyczne, ale na wyniki przyjdzie nam jeszcze niestety poczekać.

Dieta i AGE

Jak się okazało, AGE mogą również powstawać w żywności. Wynika to głównie z popularnych metod gotowania, które wystawiają żywność na działanie wysokich temperatur, tak jak podczas grillowania, pieczenia, smażenia, czy opiekania. Wraz ze wzrostem temperatury poziom AGE zwiększa się od 10 do 100 razy w porównaniu z niegotowanymi potrawami. Dodatkowo, pokarmy odzwierzęce o wysokiej zawartości tłuszczu i białka są bardziej podatne na powstawanie AGE w trakcie gotowania [8].

Do produktów o najwyższej zawartości AGE zalicza się:

• mięso (zwłaszcza czerwone),
• wysokotłuszczowe produkty mleczne,
• orzechy poddane obróbce cieplnej.

Wprawdzie nasz organizm posiada naturalne sposoby na pozbycie się szkodliwych związków AGE, jeśli jednak spożywamy ich za dużo, będą się gromadzić szybciej powodując poważne problemy zdrowotne [9].

Jakie choroby można wiązać z glikacją?

W następstwie tego, wysoki poziom AGE wiąże się z rozwojem wielu chorób, takich jak: cukrzyca, choróby serca, niewydolność nerek, choróby wątroby, zapalenie stawów, choroba Alzheimera, a nawet przedwczesnego starzenia się [9]. Wynika to m.in z faktu, że AGE niekorzystnie wpływają na komórki organizmu. Ponadto, promują stres oksydacyjny i przewlekły stan zapalny, który może prowadzić do uszkodzenie narządów [10].

W jednym badaniu zbadano grupę starszych kobiet. Stwierdzono na jego podstawie, że u tych z najwyższym poziomem AGE we krwi prawdopodobieństwo zgonu z powodu choroby serca było prawie dwukrotnie większe, w porównaniu do tych z niższym poziomem AGE [11]. Z kolei, inne badanie wykazało, że w grupie osób otyłych, te z zespołem metabolicznym miały wyższy poziom AGE we krwi, niż osoby otyłe, ale bez innych problemów zdrowotnych [12]. Co więcej, wykazano także, że kobiety z zespołem policystycznych jajników mają wyższe poziomy AGE w organizmie [13].

Ile to za dużo?

Aby z grubsza zorientować się, czy spożywamy zbyt dużo AGE, warto przyjrzeć się swojej diecie. Jeśli regularnie jemy mięso poddane smażeniu, czy grilowaniu, tłuszcze stałe, pełnotłuste produkty mleczne i produkty wysoko przetworzone, prawdopodobnie poziomy AGE będą wysokie. Z drugiej strony, jedząc głównie pokarmy roślinne, takie jak owoce, warzywa, rośliny strączkowe i produkty pełnoziarniste, oraz spożywając niskotłuszczowe produkty mleczne, poziomy AGE będą prawdopodobnie niższe [8].

Jak zmniejszyć poziom AGE

Dobra wiadomość jest taka, że sami możemy zmniejszyć poziom AGE. Poniżej przedstawiamy kilka sposobów:

1. Zmiana stylu gotowania

Okazuje się, że najbardziej skutecznym sposobem na zmniejszenie spożycia AGE jest wybranie zdrowszych metod gotowania. Dlatego, smażenie w wysokiej temperaturze zamieńmy na duszenie lub gotowanie na parze. Stwierdzono, że gotowanie w niższych temperaturach i przez krótszy czas pomaga utrzymać niską produkcję AGE. Ponadto, przygotowanie mięsa z kwaśnymi składnikami, takimi jak ocet lub sok z cytryny, może zmniejszyć produkcję AGE nawet o 50%. To dlatego, przygotowanie jedzenia w wolnowarze uważane jest za jeden z najzdrowszych sposobów przegotowania żywności [8].

2. Ograniczenie potrawy bogatych w AGE

Jak już napisałyśmy wcześniej, smażona i wysoko przetworzona żywność  zawierają wysoki poziom AGE. Ponadto, niektóre pokarmy odzwierzęce również mają wyższą zawartość produktów AGE. Należą do nich zwłaszcza czerwone mięso, oraz wysokotłuszczowe produkty mleczne. Dlatego jedzmy jak najczęściej warzywa, owoce oraz produkty pełnoziarniste, które mają niższy poziom AGE, nawet po ugotowaniu.

3. Żywność bogata w przeciwutleniacze

Nie od dziś wiadomo, że dieta pełna kolorowych owoców, warzyw, ziół i przypraw może pomóc chronić nas przed starzeniem (klik). Co więcej, w badaniach laboratoryjnych wykazano, że naturalne przeciwutleniacze, takie jak witamina C, a także naturalne polifenole, jak kwercetyna, kurkumina, czy resweratrol hamują powstawanie AGE [14, 15].

4. Aktywność fizyczna

Ostatnio, również wykazano, że regularne ćwiczenia i aktywny tryb życia zmniejszają ilość AGE w organizmie. W jednym badaniu z udziałem kobiet w średnim wieku stwierdzono, że poziom AGE malał ze wzrostem liczby kroków pokonywanych w ciągu dnia [16].

Mamy nadzieje, że ten artykuł będzie kolejnym argumentem, żeby postarać się zmienić nasze przyzwyczajenia kulinarne. My, choć już od dawna zrezygnowałyśmy z jedzenia mięsa, wciąż walczymy z lodami mango i słonym karmelem. Powodzenia!

Artykuł Czy ograniczenie cukru może być sposobem na zmarszczki? pochodzi z serwisu Blog o zdrowiu | Blog o urodzie - Ageless | Naukowy Anti aging.